{"id":23646,"date":"2026-05-31T21:42:17","date_gmt":"2026-05-31T19:42:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/kennisbank\/adaptogen-complex\/"},"modified":"2026-05-31T21:42:17","modified_gmt":"2026-05-31T19:42:17","slug":"adaptogen-complex","status":"publish","type":"kennisbank","link":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/kennisbank\/adaptogen-complex\/","title":{"rendered":"Adaptogen complex"},"content":{"rendered":"
\n
NGD Care Wetenschappelijke achtergrond voedingssupplementen<\/div>\n

Adaptogen Complex: ashwagandha en rhodiola
\nHPA-as, stressregulatie en veerkracht<\/span><\/h1>\n

Wat zijn adaptogenen, hoe moduleren ashwagandha en rhodiola de HPA-as via complementaire mechanismen, en wat zegt de meest recente literatuur over hun werking bij hond, kat en mens?<\/p>\n

Door Stefan Veenstra DVM<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wat zijn adaptogenen: een wetenschappelijk kader<\/h2>\n

De term “adaptogeen” werd in 1947 gemunt door de Sovjet-toxicoloog Nikolaj Lazarev om stoffen te beschrijven die de fysiologische weerstand van het organisme tegen stressoren verhogen zonder normale biologische functies te verstoren. De moderne farmacologische definitie vereist drie eigenschappen: de stof moet aspecifiek werken (breed spectrum aan stressoren), het moet een normaliserende werking hebben (verlagend bij overactiviteit, stimulerend bij uitputting), en het mag geen significante bijwerkingen hebben bij therapeutische doses.[1]<\/a><\/sup><\/p>\n

Onderzoek van Panossian en Wikman (2009) in Annals of the New York Academy of Sciences beschreef het moleculaire werkingsmechanisme van adaptogenen voor het eerst gedetailleerd: interventie op meerdere punten in de HPA-as-cascade, modulatie van stressgeactiveerde eiwitten (Hsp70, SAPK\/JNK) en normalisatie van neuro-endocriene stressresponsen. Dit mechanistische kader maakt duidelijk waarom adaptogenen bij zowel acute overprikkeling als bij chronische uitputting werkzaam zijn: ze adresseren de regulatie van het stressresponsiesysteem, niet het symptoom zelf.[2]<\/a><\/sup><\/p>\n

Adaptogenen werken bidirectioneel: ze verlagen de stressrespons wanneer het zenuwstelsel overactief is, en ondersteunen energie en veerkracht bij uitputting. Dit is fundamenteel anders dan stimulerende of sederende farmacologische middelen die de fysiologie in \u00e9\u00e9n richting duwen.<\/div>\n
Adaptogen Complex in de NGD Care-protocollen<\/strong>
\nNGD Care Gedragsprotocol: adaptogenen als kern van HPA-asherstel<\/a>
\nNGD Care Ouderdomsprotocol: stressregulatie bij verouderende dieren<\/a>
\nNatuurlijkGezondeDieren.nl: gedrag en stressgerelateerde klachten bij hond en kat<\/a><\/div>\n

De HPA-as: het centrale stresssysteem<\/h2>\n

De hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as) is het centrale neuro-endocriene stressregulatiemechanisme bij alle zoogdieren. Bij een stresserende prikkel secreteert de hypothalamus CRH (corticotropine-releasing hormoon), wat de hypofyse activeert tot ACTH-secretie, wat de bijnierschors stimuleert tot cortisolproductie. Cortisol bereidt het lichaam voor op de stressrespons via gluconeogenese, immuunmodulatie en activatie van het sympathisch zenuwstelsel.[3]<\/a><\/sup><\/p>\n

Bij chronische stressactivatie raakt de negatieve feedbacklus van de HPA-as verstoord: cortisolreceptoren in de hypothalamus en hypofyse worden minder gevoelig, de cortisolsecretie dysreguleert en het systeem verliest zijn adaptive flexibiliteit. Dit leidt tot chronisch verhoogde of chronisch verlaagde cortisolspiegels (bij uitputting), wat beide pathologisch zijn voor het immuunsysteem, het darmmicrobioom, het gedrag en de energiehuishouding. Hetzelfde mechanisme speelt bij honden en katten met chronische gedragsproblematiek, chronische ziekte of langdurige kennel- of thuissituatiestress.<\/p>\n

Ashwagandha: het meest onderzochte adaptogeen<\/h2>\n

Ashwagandha (Withania somnifera) is het best gedocumenteerde adaptogeen in de moderne literatuur. De actieve bestanddelen zijn withanoliden, stero\u00efdlactonverbindingen met brede farmacologische activiteit. Withanoliden moduleren de HPA-as via verlaging van CRH-gevoeligheid in de hypothalamus en remming van de bijnierschorsrespons op ACTH, wat leidt tot normalisatie van cortisolspiegels bij chronische overactivatie.[4]<\/a><\/sup><\/p>\n

De klinische evidence is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Een meta-analyse van negen RCT’s met 558 pati\u00ebnten (Zahra et al., 2024) toonde significante verlagingen van ervaren stress, angstscores en serum cortisol bij ashwagandha vergeleken met placebo. Een systematische review en meta-analyse in BJPsych Open (Akhgarjand et al., 2025) bevestigde dat ashwagandha veilig en effectief is bij stressreductie bij volwassenen met statistisch significante cortisolverlagingen.[5]<\/a><\/sup><\/p>\n

\n

Ashwagandha bij geriatrische honden: eerste veterinaire RCT<\/strong><\/p>\n

Bharani et al. (2024) publiceerden in Veterinary Medicine and Science de eerste gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie naar ashwagandha-extract bij gezonde geriatrische honden. De studie toonde verbetering van verouderingsgerelateerde parameters, waaronder cognitieve functie, immuunmarkers en stressrespons. Dit is de eerste directe veterinaire RCT voor ashwagandha bij honden en geeft de klinische basis voor veterinaire toepassing.[6]<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n

Naast de HPA-asmodulatie heeft ashwagandha GABAerge eigenschappen via directe binding aan GABA-A-receptoren, wat het directe anxiolytische effect verklaart. Withanoliden beschermen mitochondriale membraanpotentiaal en remmen oxidatieve stress in neuronen, wat neuroprotectieve effecten geeft bij chronische stressbelasting.[4]<\/a><\/sup><\/p>\n

Rhodiola rosea: energie, prestaties en serotonerge modulatie<\/h2>\n

Rhodiola rosea heeft een mechanistisch profiel dat complementair is aan dat van ashwagandha. De primaire actieve componenten, rosavinen en salidroside, werken via drie routes: remming van de stressgeactiveerde eiwitkinase SAPK\/JNK die de cellulaire stressrespons medieert, modulatie van serotonerge en dopaminerge neurotransmissie en versterking van de monoamineoxidaseremmende activiteit.[7]<\/a><\/sup><\/p>\n

Waar ashwagandha primair kalmerend en anxiolytisch werkt via cortisolnormalisatie en GABAerge activiteit, ondersteunt rhodiola primair de energiehuishouding, mentale prestaties en veerkracht bij vermoeidheid. Een dubbelblinde crossoverstudie (Darbinyan et al., 2000) toonde significante verbetering van cognitieve testscores en vermindering van stressgerelateerde vermoeidheid bij rhodiolagroep vergeleken met placebo. Stojcheva et al. (2022) bevestigden in een review in Molecules de effectiviteit van rhodiolapreparaten bij levensstresssymptomen en stressge\u00efnduceerde aandoeningen.[8]<\/a><\/sup><\/p>\n

Rhodiola heeft ook adaptogene werking op het cardiovasculaire systeem via modulatie van myocardiale zuurstofconsumptie en coronaire doorbloeding, gedocumenteerd in dierstudies inclusief bij honden.[7]<\/a><\/sup><\/p>\n

Synergie: waarom de combinatie meer biedt dan elk afzonderlijk<\/h2>\n
\n
Ashwagandha<\/strong>HPA-as-normalisatie via CRH\/ACTH-modulatie. Cortisolverla-ging. GABAerge anxiolyse. Neuroprotectie via withanolide-mitochondriaire bescherming. Primair geschikt bij angst, overprikkeling en slaapproblemen.<\/div>\n
Rhodiola<\/strong>SAPK\/JNK-remming. Serotonerge en dopaminerge ondersteuning. Energieverbetering en cognitieve veerkracht. Primair geschikt bij vermoeidheid, uitputting en prestatievermindering.<\/div>\n<\/div>\n

De combinatie dekt beide dimensies van stressgerelateerde disfunctie af: de overactiviteitscomponent (angst, cortisol, overprikkeling) via ashwagandha en de uitputtingscomponent (vermoeidheid, verminderde veerkracht, cognitieve daling) via rhodiola. Bij chronische stress bij honden en katten zijn beide componenten vrijwel altijd tegelijk aanwezig: het dier is tegelijk hyperreactief en uitgeput. Een enkelvoudig adaptogeen kan slechts \u00e9\u00e9n dimensie primair adresseren.<\/p>\n

Klinische toepassingen bij hond, kat en mens<\/h2>\n

Gedragsproblematiek en situationele stress<\/h3>\n

Bij honden en katten met chronische angst, separatiestress, vuurwerkangst, kennelstress of overprikkeling door omgevingsveranderingen is HPA-as-dysregulatie de fysiologische kern van het probleem. Adaptogen Complex moduleert deze dysregulatie via cortisolnormalisatie (ashwagandha) en serotonerge balans (rhodiola). Als onderdeel van het Gedragsprotocol werkt het complementair aan Relax Support (neurotransmitterprecursoren), Myco Adaptogen Complex (paddenstoelgebaseerde adaptogenen) en CBD (endocannabino\u00efde modulatie).<\/p>\n

Veroudering en cognitief herstel bij senior dieren<\/h3>\n

Bij verouderende honden en katten neemt de HPA-as-flexibiliteit af en worden stressresponsen dysregulatoir. De veterinaire RCT van Bharani et al. (2024) toonde directe verbetering van cognitieve en immuunparameters bij geriatrische honden na ashwagandha-suppletie. In het Ouderdomsprotocol versterkt Adaptogen Complex de stressregulatiecomponent die bij veroudering systematisch achteruitgaat.<\/p>\n

Herstel na ziekte of intensieve training<\/h3>\n

Rhodiola is bijzonder goed gedocumenteerd bij vermoeidheid en verminderde prestaties na fysieke belasting. Bij werkende honden (speur-, sport- of assistentiehonden) en bij dieren in de herstelfase na ernstige ziekte of operatie ondersteunt rhodiola het energiemetabolisme en het neurotransmitterevenwicht dat bij langdurige fysieke of emotionele belasting verstoord raakt.<\/p>\n

\n

Toepassingsgebied Adaptogen Complex: hond, kat en mens<\/h3>\n

Chronische en situationele stress bij hond, kat en mens. HPA-as-dysregulatie en adrenerge overbelasting. Angst, overprikkeling en slaapproblemen. Vermoeidheid en verminderde veerkracht bij chronische belasting. Senior dieren met verhoogde stressgevoeligheid en cognitieve achteruitgang. Herstel na ziekte, operatie of intensieve training. Als kerncomponent van het NGD Care Gedragsprotocol. Als stressregulatiecomponent van het Ouderdomsprotocol.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Conclusie<\/h2>\n

Adaptogen Complex combineert twee mechanistisch complementaire adaptogenen: ashwagandha voor HPA-asnormalisatie, cortisolregulatie en anxiolyse, en rhodiola voor serotonerge\/dopaminerge ondersteuning, SAPK\/JNK-remming en energieverbetering. Samen dekken ze beide dimensies van stressgerelateerde disfunctie af. De klinische evidence is de afgelopen jaren sterk gegroeid, met meta-analyses uit 2024 en 2025 en de eerste veterinaire RCT voor ashwagandha bij honden.<\/p>\n

Liposomale inkapseling verbetert de biologische beschikbaarheid van de vetoplosbare actieve componenten en maakt het product geschikt ook bij dieren met stressgerelateerde verteringsremming. Altijd als onderdeel van een integraal protocol bij ernstige gedragsproblematiek, in overleg met een (integratief) dierenarts of gedragstherapeut.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Bekijk Adaptogen Complex in de NGD Care webshop<\/p>\n

Naar de productpagina<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

Literatuur<\/h2>\n
    \n
  1. Brekhman II, Dardymov IV. New substances of plant origin which increase nonspecific resistance. Annu Rev Pharmacol.<\/em> 1969;9:419-430.<\/li>\n
  2. Panossian A, Wikman G. Evidence-based efficacy of adaptogens in fatigue and molecular mechanisms related to their stress-protective activity. Curr Clin Pharmacol.<\/em> 2009;4(3):198-219.<\/li>\n
  3. Tsigos C, Chrousos GP. Hypothalamic-pituitary-adrenal axis, neuroendocrine factors and stress. J Psychosom Res.<\/em> 2002;53(4):865-871.<\/li>\n
  4. Sprengel M, et al. Withania somnifera (Ashwagandha) supplementation: a review of its mechanisms, health benefits, and role in sports performance. Nutr Metab (Lond).<\/em> 2025;22(1):9. [Meest recente mechanistische review ashwagandha 2025]<\/em><\/li>\n
  5. Zahra K, et al. Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) on stress and anxiety: A systematic review and meta-analysis. Explore.<\/em> 2024;20(6):101055. [Meta-analyse 9 RCT’s, significante cortisolandangstverlagingen, 2024]<\/em><\/li>\n
  6. Bharani KK, Devarasetti AK, Carey L, et al. Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) root extract on aging-related changes in healthy geriatric dogs: a randomized, double-blinded placebo-controlled study. Vet Med Sci.<\/em> 2024;10(5):e1556. [Eerste veterinaire RCT ashwagandha bij honden, 2024]<\/em><\/li>\n
  7. Darbinyan V, Kteyan A, Panossian A, et al. Rhodiola rosea in stress induced fatigue a double blind cross-over study of a standardized extract. Phytomedicine.<\/em> 2000;7(5):365-371.<\/li>\n
  8. Stojcheva EI, Quintela JC. The effectiveness of Rhodiola rosea L. preparations in alleviating various aspects of life-stress symptoms and stress-induced conditions. Molecules.<\/em> 2022;27(12):3902.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n

    Deze informatie is educatief van aard en gebaseerd op beschikbare wetenschappelijke literatuur. De genoemde studies zijn niet altijd direct veterinair of specifiek voor de hier beschreven formulering. Deze tekst vervangt geen veterinair consult en bevat geen therapeutische claims.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    NGD Care Wetenschappelijke achtergrond voedingssupplementen Adaptogen Complex: ashwagandha en rhodiola HPA-as, stressregulatie en veerkracht Wat zijn adaptogenen, hoe moduleren ashwagandha en rhodiola de HPA-as via complementaire mechanismen, en wat zegt de meest recente literatuur over hun werking bij hond, kat en mens? Door Stefan Veenstra DVM Wat zijn adaptogenen: een wetenschappelijk kader De term “adaptogeen” … Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":22204,"template":"","kennisbank_categorie":[13609],"class_list":["post-23646","kennisbank","type-kennisbank","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kennisbank_categorie-supplementen","infinite-scroll-item"],"meta_box":{"kb_post_short_description":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kennisbank\/23646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kennisbank"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kennisbank"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kennisbank\/23646\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kennisbank_categorie","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ngdcare.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kennisbank_categorie?post=23646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}