Kanker vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde: stagnatie van Qi, Flegma en Bloed

Drie stadia van stagnatie

In de TCM wordt ziekte vaak begrepen als een verstoorde doorstroming van Qi, de levensenergie die door het lichaam circuleert. Wanneer Qi langere tijd vastloopt, ontstaat Qi-stagnatie: het mildste en meest omkeerbare stadium.

Houdt die stagnatie aan, dan verdichten lichaamsvochten zich tot Flegma (Tan). Flegma is in de TCM geen slijm uit de longen alleen, het is elke verdichte, vastzittende substantie die zich kan ophopen in weefsel: een knobbeltje, een verharding, een zwelling.

Blijft ook dat onbehandeld, dan kan de stagnatie zich verdiepen tot Bloedstagnatie (Xue Yu): vastzittend, donker, pijnlijk, en in de praktijk vaak het patroon achter de meer agressieve, invasieve vormen van ziekte. Hoe verder een tumor in dit spectrum zit, hoe heftiger de onderliggende stagnatie van substanties. Dit cascademodel, van Qi-stagnatie via Flegma naar Bloedstagnatie en uiteindelijk toxische ophoping, vormt in de moderne TCM-oncologie nog steeds het basiskader voor syndroomdifferentiatie bij kanker, en is in China onderwerp van een omvangrijke onderzoekstraditie met duizenden gepubliceerde klinische studies.^[1][6][7]

Flegma-stagnatie: spijsvertering en stress samen

In de praktijk is Flegma-stagnatie het patroon dat we bij honden veruit het meest tegenkomen. De klassieke TCM-uitspraak luidt: de Milt is de bron van Flegma, de Long is waar het zich opslaat. Een Milt die door Qi-deficiëntie minder goed in staat is voeding en vocht om te zetten, laat onverwerkte substantie achter. Die substantie verdicht zich tot Flegma.

Wat dit patroon zo vaak voorkomend maakt, is de combinatie waarin het ontstaat: een Milt die door slechte spijsvertering al onder druk staat, gecombineerd met een Lever die door aanhoudende stress de Qi-doorstroming blokkeert. Lever-stagnatie tast op zijn beurt de Milt verder aan. De twee houden elkaar in een vicieuze cirkel.

Voeding speelt hierin een directe rol. Brokvoer wordt in de TCM-dieetleer vaak gezien als verhittend en verdrogend, het droogt lichaamsvochten in en verdikt ze, wat de vorming van Flegma juist voedt. Dit sluit aan op wat we in onze darmfunnel al uitgebreid bespraken: dezelfde voeding die de darmflora belast, belast in de TCM-taal ook de Milt en daarmee de Flegma-balans. Onderzoek naar flegma-eliminerende kruiden laat overigens zien dat dit klassieke concept ook moleculaire aangrijpingspunten kent: bestudeerde mechanismen omvatten onder meer het remmen van celdeling en het voorkomen van uitzaaiing.^[2]

Mastceltumoren: van Flegma naar Bloedstagnatie

Mastceltumoren volgen het TCM-spectrum opvallend consistent. Een laaggradige mastceltumor is zacht, beweeglijk, langzaam groeiend, precies de eigenschappen van een Flegma-patroon. Naarmate de kwaadaardigheidsgraad toeneemt, wordt het beeld anders: vaster, vaker ulcererend, met een grotere neiging tot bloeden en lokale invasie. Dat zijn klassieke kenmerken van Bloedstagnatie. Deze klinische gradering, van laag- naar hooggradig met toenemende invasiviteit, is ook in de reguliere diergeneeskunde het uitgangspunt van de morfologische en histologische gradering van mastceltumoren bij de hond.^[3][4]

De connectie met lipomen, fibromen en wratjes is hier ook relevant: ze ontstaan vanuit hetzelfde Flegma-patroon, alleen verschilt de weefselrespons. En bij mastceltumoren die gepaard gaan met lichenificatie van de huid, zien we feitelijk Flegma-Vocht die zich in de huid heeft vastgezet. Dat sluit direct aan op wat we in de huidfunnel beschreven over pathogene biofilm: ook daar gaat het om substantie die zich ophoopt en niet meer goed wordt afgevoerd, alleen dan in de taal van de systeembiologie.

Twee talen, hetzelfde landschap. Waar de systeembiologie spreekt over oxidatieve stress, chronische ontsteking en het Warburg-effect (zoals besproken in onze eerdere artikelen over kanker), spreekt de TCM over Qi-, Flegma- en Bloedstagnatie. Ze beschrijven verschillende lagen van hetzelfde proces, en versterken elkaar in de praktijk meer dan ze concurreren.

Teddy: de derde lipoom in twee jaar

Teddy, een achtjarige Labrador, kwam op consult voor een derde lipoom in twee jaar. De eerste lipoom was verwijderd, maar na een biopt met dezelfde, geruststellende diagnose lieten de eigenaren de overige lipomen rusten. Daarnaast kwamen er steeds meer ouderdomsbultjes bij: wratjes en kleine fibromen, allemaal goedaardige zwellingen van de huid. Verder leek Teddy gezond, al was hij de laatste jaren wel zwaarder geworden en had hij periodes van wisselende ontlasting.

Bij navraag bleek Teddy al jaren droogvoer te krijgen, en woonde het gezin in een periode met veel onrust thuis, een verbouwing en een verhuizing binnen een jaar. Vanuit de TCM een schoolvoorbeeld: een Milt die door langdurige minder optimale spijsvertering al onder druk stond, gecombineerd met Lever-stagnatie door de stressvolle periode, en een lichte Nier-deficiëntie door de leeftijd die het geheel sneller liet stagneren. De herhaalde lipomen, het overgewicht en de wisselende ontlasting pasten allemaal in hetzelfde Flegma-patroon.

De aanpak richtte zich niet op de lipomen, wratjes of fibromen zelf, die waren goedaardig en stabiel, maar op de onderliggende Milt- en Lever-disbalans: een voedingsaanpassing weg van verhittend, verdrogend voer, gecombineerd met gerichte ondersteuning. Een jaar later had Teddy geen nieuwe huidzwellingen meer ontwikkeld, en was zijn ontlasting stabieler.

Recent klinisch onderzoek bij mensen met longkanker ondersteunt overigens de gedachte dat het TCM-syndroom van Qi- en Bloedstagnatie samenhangt met meetbaar hogere ontstekingswaarden (IL-6) in het bloed, wat een mogelijke biologische verklaring biedt voor waarom chronische stress en Lever-Qi-blokkade in de TCM zo consequent aan ziekteprogressie worden gekoppeld.^[5]

Finn: van een zacht bultje naar iets dat sneller veranderde

Finn, een tienjarige boxer, had al langer een klein, zacht, beweeglijk bultje op zijn flank. Niets om je zorgen over te maken, dachten zijn eigenaren, het zat er al een jaar en veranderde niet. Tot het de afgelopen maanden wel begon te veranderen: vaster, iets groter, en de huid erboven begon te verkleuren.

Histopathologisch bleek het een mastceltumor, en de verandering in het weefsel paste precies bij de overgang die we in de TCM zien: van een zacht, beweeglijk Flegma-patroon naar een vaster, donkerder Bloedstagnatie-patroon. Klinisch correspondeerde dit met een hogere kwaadaardigheidsgraad.

Reguliere behandeling, chirurgische verwijdering, stond hier voorop en is niet vervangen. Aanvullend is gekeken naar de onderliggende Milt- en Leverbalans, vanuit de gedachte dat het lichaam dat dit patroon eenmaal heeft laten ontstaan, baat heeft bij ondersteuning om herhaling op andere plekken te helpen voorkomen. Finn heeft het helaas niet overleefd, de mastceltumor was bij diagnose al uitgezaaid. Deze casus laat vooral zien dat ondersteuning niet altijd de uitkomst verandert, maar mogelijk wel kan bijdragen aan de periode ertussen, zonder dat daar een harde uitspraak over te doen is.

Waar TCM en systeembiologie elkaar raken

In onze eerdere artikelen over kanker bespraken we drie mechanismen vanuit de systeembiologie: oxidatieve stress, chronische ontsteking en het Warburg-effect. Die mechanismen en de TCM-stagnatiepatronen beschrijven, in onze ervaring, vaak hetzelfde proces vanuit een andere invalshoek.

Chronische laaggradige ontsteking, zoals beschreven in de systeembiologie, vertoont bijvoorbeeld duidelijke overlap met wat in de TCM als aanhoudende stagnatie wordt gezien. Beide kaders wijzen naar een lichaam dat al langere tijd uit balans is voordat een tumor zichtbaar wordt. Dat is precies waarom we beide invalshoeken naast elkaar gebruiken, niet als concurrenten, maar als complementaire lenzen op hetzelfde landschap.

Wat kun je hiermee?

Heeft je hond of kat al een lipoom, een wratje, of is er sprake van een mastceltumor? Dan is dit geen reden tot paniek, maar wel een signaal om naar de onderliggende balans te kijken.

“Een lipoom en een agressieve tumor lijken in de kliniek werelden uit elkaar te liggen. In de TCM zijn het twee punten op hetzelfde spectrum van stagnatie.”

Twijfel je over een knobbeltje bij je hond of kat, of wil je weten hoe deze visie aansluit op een lopende oncologische behandeling? We denken graag met je mee.