NGD Care | Immuunsysteem
Wat kennelhoest, Giardia, griep en één bijzondere patiënt ons leerden over het immuunsysteem
Dezelfde besmetting, dezelfde blootstelling, maar totaal verschillende uitkomsten. Waar zit het verschil?
NGD Care | Stefan Veenstra, DVM
Op een speelveld loopt een hond met kennelhoest. Hij hoest en speelt door. Met iedere hoest verspreidt hij bacteriën via kleine druppeltjes in de lucht.
Uiteindelijk spelen tien honden met hem.
Binnen een paar dagen belandt één hond bij de dierenarts met ernstige klachten. Een andere hond begint ook wat te hoesten, maar is na drie dagen alweer vrij van klachten. De rest van de honden heeft nergens last van.
Dezelfde bacterie, hetzelfde moment en dezelfde blootstelling. Toch zijn de uitkomsten compleet verschillend. Precies hetzelfde patroon zien we bij parasieten zoals Giardia duodenalis, en zelfs bij mensen tijdens een griepepidemie, zoals recent gemeld door het RIVM.
Het verschil zit in het immuunsysteem.
— NGD Care · Integratieve Diergeneeskunde
Hoe werkt dat immuunsysteem eigenlijk?
Het meeste afweerwerk gebeurt niet via het bloed, maar via de darm.
Het GALT stuurt beschermende stoffen aan die terechtkomen in het slijm van:
| → Darmen | → Luchtwegen |
| → Neus en keel | → Huid |
De belangrijkste stoffen die het GALT aanstuurt, en wat ze doen:
- sIgA: antistoffen in het slijm die indringers vastleggen voordat ze schade kunnen aanrichten
- Lactoferrine: bindt ijzer weg, waardoor schadelijke bacteriën minder kunnen groeien
- Calprotectine: een ontstekingseiwit dat indringers actief afweert
- Defensines: kleine eiwitten die de wand van bacteriën doorboren
- Lysozym: een enzym dat bacteriewanden afbreekt
- Een gezonde slijmlaag: de fysieke barrière waar dit allemaal in plaatsvindt
Het microbioom speelt hierin een actieve rol. Goede bacteriën nemen de ruimte in, maken zelf beschermende stoffen aan en geven signalen aan het GALT om deze afweer te blijven aansturen.
Als dit systeem goed functioneert, worden indringers afgevoerd voordat ze klachten kunnen veroorzaken.
Wat gebeurt er bij de hond die wél ziek wordt?
In de praktijk zien we bij deze dieren bijna altijd een combinatie van:
- Een verstoord darmmicrobioom
- Laaggradige (sluimerende) ontsteking
- Chronische stress of overprikkeling
- Verminderde slijmvliesweerstand
- Dysbiose (verstoorde bacteriebalans) van de luchtwegen
- Een verminderde antivirale respons (interferon, een afweerstof tegen virussen)
De bacterie komt binnen, hecht aan de slijmvlieswand en krijgt vrij spel.
Drie casussen, één patroon
Parasieten, kennelhoest en griep lijken drie verschillende problemen. Toch draait het telkens om dezelfde vraag: hoeveel weerstand biedt het slijmvlies?
Parasieten komen bij veel honden binnen. Maar ze kunnen zich alleen hechten als het darmslijmvlies uit balans is. In een gezonde darm worden parasieten:
- Vastgehouden door slijm en sIgA
- Geremd door lactoferrine, calprotectine, defensines en lysozym
- Verdrongen door een gezond microbioom
En vervolgens afgevoerd, zonder dat er een infectie ontstaat. Steeds terugkerende Giardia of andere parasieten is daarom zelden een blootstellingsprobleem. Het is een probleem van slijmvliesafweer.
Kennelhoest is zelden het gevolg van één verwekker. Het ontstaat vaak door een combinatie van Bordetella bronchiseptica, het canine parainfluenzavirus en canine adenovirus type 2.
Deze ziekteverwekkers komen regelmatig in de luchtwegen van honden terecht. Of een hond daadwerkelijk ziek wordt, hangt af van dezelfde beschermende slijmvliesstoffen die door het GALT worden aangestuurd. Een infectie ontstaat wanneer het microbioom van de voorste luchtwegen uit balans is, en pathogenen zich kunnen hechten, vermenigvuldigen en domineren.
Bij griep gaat het meestal om varianten van het Influenza A- en Influenza B-virus. Deze virussen veranderen voortdurend een beetje van vorm (antigenic drift), waardoor het lastig is om met een vaccin precies de juiste variant te treffen.
Vaccins kunnen de ernst van de klachten verminderen, maar kunnen het werk van de slijmvliesafweer nooit volledig overnemen. Net als bij kennelhoest zien we, ondanks vaccinatie, nog regelmatig ziekteverschijnselen. Ook hier hangt de uitkomst sterk af van de staat van het slijmvlies en het immuunsysteem.
TCM: waarom kou en wind virussen helpen
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) wordt dit al eeuwen beschreven:
- Kou vertraagt de doorbloeding van de slijmvliezen
- Wind is de drager van ziekteverwekkers via de luchtwegen
- Minder beweging en meer binnen zitten verzwakt de darmdoorbloeding
Dit verzwakt de eerste verdedigingslinie in de slijmvliezen, precies waar virussen binnenkomen. Ook vanuit de westerse geneeskunde weten we dat virussen beter overleven bij koude en vochtige omstandigheden. Herfst en winter vormen daardoor ideale omstandigheden voor griepepidemieën.
Weerstand verhogen begint in de darm
Casus 4 · De intracellulaire bacterie
Soms zien we, ondanks verbetering van de ontlasting, de eetlust en het microbioom, toch onvoldoende herstel van energie en weerstand. Met een levende bloedanalyse (donkerveldmicroscopie) bekijken we onder de microscoop hoe actief en belast de bloedcellen zijn, als aanvulling op gewoon bloedonderzoek.
We kunnen dan zien:
- Intracellulaire bacteriën en spirocheet-achtige vormen
- Overbelaste neutrofielen en monocyten (typen witte bloedcellen)
- Gisten en schimmels in het plasma
- Slecht functionerende rode bloedcellen (erytrocyten)
- Een overbelaste lever en immuunsysteem
Dit zijn tekenen van een immuunsysteem dat continu actief is en weinig ruimte heeft voor herstel. In de praktijk zien we vaak dat dit komt door intracellulaire bacteriën zoals spirocheten, bijvoorbeeld bij Lyme of Erlichia-infecties. Deze veroorzaken een continue belasting van het immuunsysteem en houden een laaggradige ontsteking in stand.
In zulke gevallen zetten we aanvullend in op gerichte ondersteuning, bijvoorbeeld met antibiotica, ozontherapie of antimicrobiële etherische oliën zoals Microbe Guard. Hiervoor hebben we ook een nieuw protocol ontwikkeld.
Conclusie
Ziek worden gaat niet alleen over blootstelling. Het gaat over hoeveel ruimte het immuunsysteem nog heeft.
Kennelhoest, Giardia, parasieten, griep, chronische ontsteking, sloomheid: het zijn geen losse problemen. Ze vertellen allemaal hetzelfde verhaal. De binnenkant is uit balans.
Een sterke hond, of mens, is niet degene die nooit wordt blootgesteld. Het is degene waarvan het systeem van binnenuit in balans is.
Wil je weten welk protocol past bij jouw hond of kat?
Wetenschappelijke onderbouwing
- Dhar & Mohanty. Gut microbiota and respiratory health: the gut–lung axis. Frontiers in Microbiology.
- Budden et al. Emerging pathogenic links between microbiota and the gut–lung axis. Nature Reviews Microbiology.
- Honda & Littman. The microbiota in adaptive immune homeostasis. Nature.
- Function of mucosa-associated lymphoid tissue in antibody formation. Immunological Reviews.
- Marsland et al. The gut–lung axis in respiratory disease. Annals of the American Thoracic Society.
- Kogut et al. Mucosal immunity and IgA in respiratory defense in dogs. Veterinary Immunology and Immunopathology.
- Paules & Subbarao. Influenza. The Lancet.
- Moriyama et al. Seasonality of respiratory viral infections. Annual Review of Virology.
GALT
Microbioom
Kennelhoest
Giardia
TCM
Deze tekst is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen individueel diergeneeskundig advies. Neem bij twijfel altijd contact op met uw dierenarts.
NGD Care | Stefan Veenstra, DVM