De darm-as en kanker: wat pathogene biofilm te maken heeft met tumorvorming
Bij mensen is het verband tussen darmbiofilm en poliepvorming inmiddels aangetoond. Wat betekent dat voor onze huisdieren?
Stefan Veenstra DVM
Niet elke tumor ontstaat in de darm. Maar bij een aanzienlijk deel van de tumoren die wél in of dicht bij het darmkanaal ontstaan, speelt de toestand van de darm zelf een aanwijsbare rol.
In eerdere artikelen bespraken we oxidatieve stress, chronische ontsteking en het Warburg-effect als drijvende mechanismen achter tumorgroei. Dit artikel gaat een laag dieper: waar komt die chronische ontsteking eigenlijk vandaan, en welke rol speelt de darm daarin specifiek.
Biofilm en darmkanker bij mensen
Onderzoek bij mensen heeft een aanwijsbaar verband blootgelegd tussen bacteriële biofilm op het darmslijmvlies en het ontstaan van poliepen en colorectale tumoren. Een opvallende studie liet zien dat biofilms, vaak gedomineerd door specifieke E. coli- en Bacteroides fragilis-stammen, niet alleen bij erfelijke poliepvorming aanwezig zijn, maar ook bij een groot deel van de sporadische (niet-erfelijke) darmtumoren.[1]
Deze biofilm-bacteriën produceren stoffen die direct DNA-schade kunnen veroorzaken in het darmepitheel, en houden tegelijk een lokale laaggradige ontsteking in stand. Andere studies vonden een opvallende verrijking van Fusobacterium nucleatum specifiek in colorectale tumoren, wat suggereert dat bepaalde bacteriën zich actief vestigen in het tumorweefsel zelf.[2]
Bij dieren is dit specifieke verband nog niet in dezelfde mate onderzocht. De onderliggende mechanismen, biofilmvorming, lokale ontsteking, en bacteriële metabolieten die epitheelschade veroorzaken, zijn echter niet mensspecifiek. Het is daarom een plausibele, nog niet volledig bevestigde aanname dat vergelijkbare processen ook bij honden en katten een rol kunnen spelen, met name bij tumoren van het maagdarmkanaal.
Leaky gut als aanjager van het landschap
Een verstoorde darmbarrière (leaky gut) laat lipopolysachariden (LPS) van darmbacteriën in de bloedbaan doorlekken. LPS activeert TLR4-receptoren op immuuncellen, wat leidt tot NF-kB-gemedieerde productie van pro-inflammatoire cytokinen. Dit is precies de chronische, laaggradige ontsteking die we eerder beschreven als een van de drie mechanismen achter tumorprogressie.
Met andere woorden: een verstoorde darm is niet alleen een lokaal probleem. Via leaky gut en biofilm voedt de darm de systemische ontstekingsbalans die elders in het lichaam tumorgroei kan vergemakkelijken en stimuleren. De darm is daarmee niet zomaar één van de organen die kan worden aangetast door kanker, het is voor een deel ook een motor achter het proces zelf.[3]
Wat de darmbarrière en biofilm verstoort
Twee factoren komen in de praktijk telkens terug. Chronische stress verhoogt cortisol, en cortisol vermindert de productie van slijm en tight-junction-eiwitten die de darmbarrière intact houden. Een gestreste darm is een lekkere darm, in de letterlijke zin.
Voeding speelt een even grote rol. Ultrabewerkt droogvoer met een hoge glycemische belasting verstoort de microbioomdiversiteit en bevordert de groei van precies de bacteriesoorten die biofilm vormen en LPS produceren. Minder variatie in eiwitbronnen versterkt dit verder, omdat een minder divers microbioom minder bestand is tegen de uitbreiding van pathogene soorten.
Stress en voeding versterken elkaar hierin ook nog: chronische stress vermindert de spijsverteringscapaciteit, wat de microbioombalans verder onder druk zet, wat weer de gevoeligheid voor stress kan vergroten via de darm-hersenas. Een cirkel die zichzelf in stand houdt.
Wat dit met Flegma-stagnatie te maken heeft
Wie de Traditionele Chinese Geneeskunde kent, herkent dit patroon meteen. Stress die een disbalans in de lever geeft met Lever Yang en Lever-Qi stagnatie, voeding die de Milt-functie ondermijnt: dat is precies de combinatie die in de TCM tot Flegma-stagnatie leidt. Flegma is, vertaald naar de systeembiologie, niet veel anders dan een combinatie van biofilm en ophoping van metabole afvalstoffen en de Lever yang de chronische laaggradige ontsteking.
Twee kaders die hetzelfde proces vanuit een andere hoek beschrijven: de ene in de taal van LPS, TLR4 en cytokinen, de andere in de taal van Qi, Milt en Lever. In ons volgende artikel gaan we dieper in op die TCM-invalshoek, met onder meer mastceltumoren als duidelijk voorbeeld van hoe Flegma-stagnatie zich kan ontwikkelen tot iets ernstigers.
Bram: jarenlange darmklachten, daarna een poliep
Bram, een elfjarige cocker spaniel, had als pup giardia gehad, sinds jonge leeftijd periodes van wisselende ontlasting en winderigheid, maar nooit ernstig genoeg om uitgebreid onderzoek te doen. Totdat er steeds meer bloed in de ontlasting kwam op oudere leeftijd. Bij een echo en coloscopie werd een poliep gevonden in de dikke darm.
De poliep werd chirurgisch verwijderd en bleek goedaardig. Maar de jarenlange voorgeschiedenis van darmklachten paste in het beeld dat we hier beschrijven: een langdurig verstoorde darmbarrière en microbioombalans, het soort omgeving waarin bij mensen biofilmvorming en poliepen vaker worden gezien.
Naast de chirurgische verwijdering is bij Bram gerichte aandacht gekomen voor het herstel van de darmbarrière en microbioomdiversiteit, met als doel niet alleen zijn dagelijkse klachten te verminderen, maar ook het onderliggende landschap te veranderen.
Wat kun je hiermee?
Langdurige, ogenschijnlijk milde darmklachten zijn niet altijd “gewoon een gevoelige maag”. Bij herhaalde of aanhoudende klachten is het zinvol om de darmbarrière en microbioombalans serieus te laten beoordelen, zeker bij oudere dieren.
Ondersteuning van de darm als onderdeel van het landschap
Bij zowel preventie als ondersteuning naast een oncologisch traject kijken we naar het herstellen van microbioomdiversiteit en darmbarrière, vaak via een combinatie van het Darmprotocol en de microbioom- en immuunondersteunende fase van de Oncologie Ondersteuning Bundel.
Geen vervanging voor diagnostiek of behandeling, wel een gerichte aanvulling op het systeem dat het landschap voor tumorvorming mede bepaalt.
Literatuur
- Dejea CM, Fathi P, Craig JM, et al. Patients with familial adenomatous polyposis harbor colonic biofilms containing tumorigenic bacteria. Science. 2018;359(6375):592-597. doi:10.1126/science.aah3648.
- Castellarin M, Warren RL, Freeman JD, et al. Fusobacterium nucleatum infection is prevalent in human colorectal carcinoma. Genome Res. 2012;22(2):299-306. doi:10.1101/gr.126516.111.
- Schwabe RF, Jobin C. The microbiome and cancer. Nat Rev Cancer. 2013;13(11):800-812. doi:10.1038/nrc3610.
“De darm is niet alleen een orgaan dat ziek kan worden. Het is voor een deel ook de plek waar het landschap voor ziekte elders wordt gevormd.”
Heeft je hond of kat langdurige, milde darmklachten en wil je weten hoe dat samenhangt met het bredere plaatje? We denken graag met je mee.
Dit artikel is educatief van aard en gebaseerd op beschikbare wetenschappelijke literatuur, voornamelijk uit humaan onderzoek. Extrapolatie naar honden en katten is plausibel maar nog niet in dezelfde mate veterinair onderzocht. Dit artikel vervangt geen diagnostiek of behandeling door een dierenarts.