Mijn hond heeft IBD gekregen. Wat dat echt betekent.
IBD is geen diagnose maar een verzamelnaam voor een syndroom. De term raakt achterhaald. Wat dat betekent voor jouw hond, en waarom de standaardbehandeling vaak tekortschiet.
Na maanden van diarree, voerwisselingen en kuren krijgt je hond eindelijk een diagnose: IBD. Inflammatory Bowel Disease.
Een naam maakt het concreter. Maar wat veel eigenaren, en ook nog veel dierenartsen, niet weten: IBD is geen diagnose. Het is een verzamelnaam voor een syndroom van meerdere symptomen, geen ziekte met één duidelijke oorzaak. De term raakt dan ook achterhaald. In de meer recente literatuur wordt steeds vaker gesproken over chronisch inflammatoire enteritis, afgekort CIE.
Dat verschil is niet alleen een woordenkwestie. Het heeft directe gevolgen voor hoe een hond wordt behandeld.
In deze blog leg ik uit wat er achter de term schuilgaat, waarom de oude term IBD dierenartsen vaak laat hangen bij prednisolon als behandeling, en waarom de standaardaanpak in veel gevallen een onvolledig antwoord geeft.
IBD is geen diagnose. Het is een syndroom.
IBD staat voor Inflammatory Bowel Disease. De term wordt al jaren gebruikt als verzamelnaam voor aanhoudende ontsteking van het maagdarmkanaal, vastgesteld op basis van symptomen én een biopsie waarbij ontstekingscellen worden aangetroffen in de darmwand.
Het probleem met de term IBD is dat hij klinkt als een diagnose, maar dat eigenlijk niet is. Het is een beschrijving van een patroon van symptomen en ontstekingscellen, zonder dat de term iets zegt over de onderliggende oorzaak. In de actuelere veterinaire literatuur wordt daarom steeds vaker gesproken over chronisch inflammatoire enteritis, afgekort CIE. De betekenis is grotendeels hetzelfde, maar de term maakt duidelijker dat het om een chronisch ontstekingsbeeld gaat dat verschillende onderliggende oorzaken kan hebben, in plaats van één ziekte met één behandeling.
Dit onderscheid is van wezenlijk belang voor het resultaat. Wanneer een hond de diagnose “IBD» krijgt, is de neiging vaak om die diagnose te behandelen met één vast protocol: een eliminatiedieet en prednisolon. Maar als CIE een syndroom is met meerdere mogelijke onderliggende oorzaken, dan vraagt het ook om bredere diagnostiek en meerdere behandelfases, niet om één standaardaanpak die voor elke hond gelijk is.
We hebben deze verschuiving in terminologie en de gevolgen ervan uitgebreider beschreven op stefanveenstra.nl. Lees hier het volledige artikel over CIE versus IBD.
Voor de leesbaarheid gebruiken we in deze blog nog beide termen, IBD omdat het de term is die de meeste eigenaren van hun dierenarts horen, en CIE omdat het de term is die de situatie correcter beschrijft.
Hoe IBD/CIE zich uit
Het syndroom heeft geen eenduidig beeld. De klachten verschillen per hond en per type ontsteking. De meest voorkomende signalen:
- Chronische of terugkerende diarree, soms met slijm of bloed
- Chronisch braken, soms alleen gal, soms onverteerd voer
- Gewichtsverlies ondanks normaal of verhoogd eetlust
- Slechte vachtconditie en verminderde energie
- Opgezette of gevoelige buik
- Wisselend eetlust, soms volledig weigeren van voer
- Klachten die komen en gaan, nooit volledig weg
Wat de reguliere dierenarts inzet, en waarom de term IBD daarbij niet helpt
De standaardbehandeling bij de diagnose IBD bestaat uit twee pijlers: een eliminatiedieet om voedselreacties uit te sluiten, en immunosuppressieve medicatie om de ontstekingsreactie te dempen. Prednisolon is het meest gebruikte middel. In hardnekkige gevallen wordt Cyclosporine toegevoegd.
Dit is precies waar het probleem met de term IBD zichtbaar wordt. Omdat IBD klinkt als één diagnose, is de neiging om er ook één vast behandelpad bij te zetten: dieet plus prednisolon, klaar. Maar als je uitgaat van CIE als syndroom met verschillende mogelijke onderliggende oorzaken, dan is dat protocol een eerste stap, niet het hele verhaal. Er is dan ruimte voor verdere diagnostiek naar wat de ontsteking precies veroorzaakt, en voor behandelfases die daarop aansluiten in plaats van op de naam van het syndroom.
Dat eerste protocol werkt overigens wel. Prednisolon onderdrukt de ontsteking effectief en snel. Veel honden gaan er merkbaar op vooruit. Maar de cruciale vraag is wat er gebeurt als je de medicatie afbouwt of stopt.
Bij veel honden komen de klachten terug zodra de dosering wordt verlaagd. Ze zijn afhankelijk van de medicatie om symptoomvrij te blijven. Dat is begrijpelijk als tijdelijke maatregel, maar het is geen herstel. De ontsteking is gedempt, niet opgelost.
Wat ik in de praktijk zie bij honden die met IBD binnenkomen:
- De diagnose “IBD» wordt behandeld als eindpunt in plaats van als startpunt voor verder onderzoek
- Langdurig prednisolongebruik met bijwerkingen zoals gewichtstoename, dorstigheid en spierzwakte
- Klachten die terugkeren zodra de dosering wordt verlaagd
- Meerdere eliminatiediëten zonder aanhoudend resultaat
- Een darmflora die door herhaald antibioticagebruik verder is verstoord
- Een hond die “gemanaged» wordt, maar nooit echt herstelt
Wat veroorzaakt de ontsteking, en waarom houdt ze zichzelf in stand?
IBD is geen ziekte die zomaar ontstaat. Het is het eindpunt van een proces dat vaak al maanden of jaren gaande is. In mijn praktijk zie ik twee factoren die bij vrijwel elke IBD-hond een rol spelen en die in de standaardaanpak nauwelijks worden meegenomen.
1. Aangetaste darmbarrière
Een beschadigde darmwand laat ongewenste moleculen door naar de bloedbaan. Het immuunsysteem registreert dit als een voortdurende bedreiging en blijft reageren met ontsteking. Zolang de darmbarrière niet herstelt, blijft die reactie actief, ook als het voer is aangepast.
2. Pathogene biofilm
Bepaalde schadelijke bacteriën bouwen een beschermende laag rondom zichzelf op aan de darmwand. Binnen die laag zijn ze onaantastbaar voor het immuunsysteem en voor medicatie. Ze produceren voortdurend afvalstoffen die de ontsteking in stand houden. Zo lang die biofilm niet wordt aangepakt, blijft het onderliggende probleem bestaan.
Max: anderhalf jaar prednisolon, nooit echt vrij van klachten
Max, een zesjarige Berner Sennenhond, werd aangemeld na anderhalf jaar IBD-behandeling. Hij had prednisolon gehad in wisselende doseringen, twee eliminatiediëten en een darmbiopsie die de diagnose had bevestigd. Op medicatie ging het redelijk, maar zodra de dosering werd verlaagd kwamen de klachten terug.
Zijn eigenaar omschreef het als: “We beheren het. Maar hij is nooit echt beter.» Een eerlijke samenvatting van wat symptoomgerichte behandeling biedt.
We zijn bij Max begonnen bij de darmwand en de biofilm. Aanpak van de pathogene biofilm, herstel van de darmbarrière, voedingsaanpassing gericht op het darmmilieu. Prednisolon werd geleidelijk afgebouwd onder begeleiding.
“Na acht weken was Max voor het eerst volledig medicatievrij zonder terugval. De ontlasting was vast, het gewicht stabiel, de energie terug. We hadden niet gedacht dat dit nog mogelijk was.»
Eigenaar Max, Berner Sennenhond 6 jaar
Hoe wij IBD benaderen
We ontkennen de diagnose IBD niet. De ontsteking is reëel. Maar wij behandelen niet alleen de ontsteking, we zoeken naar wat de ontsteking veroorzaakt en in stand houdt.
Aanpak van pathogene biofilm
Natuurlijke biofilm-disruptors breken de beschermlaag van schadelijke bacteriën af, zodat het immuunsysteem en de darmflora hun werk kunnen doen.
Herstel van de darmbarrière
Gerichte suppletie om de darmwand te herstellen en de doorlaatbaarheid te verminderen. Zo wordt de trigger voor de immuunreactie weggenomen.
Herstel van het microbioom
Gerichte probiotica en prebiotica om de darmflora opnieuw in balans te brengen, na jaren van verstoring door medicatie en herhaalde kuren.
Voeding als ondersteuning van herstel
Niet een eliminatiedieet om een eiwit te vermijden, maar voeding die het darmmilieu actief ondersteunt. Minimaal bewerkt, geen onnodige additieven, gericht op darmwandherstel.
NGD Care Gut Protocol
Voor honden met IBD of chronische darmklachten waarbij de onderliggende oorzaak nog niet is aangepakt, hebben we bij NGD Care een specifiek protocol ontwikkeld dat darmwand, biofilm, microbioom en voeding als één systeem behandelt.
Wil je weten of dit aansluit bij jouw hond? Neem contact op voor een integraal advies.
“IBD is geen diagnose, het is een syndroom. Zodra je dat beseft, gaat het gesprek niet meer over één protocol, maar over de vraag wat bij deze hond de ontsteking precies veroorzaakt.»
Stefan Veenstra DVM
Heeft jouw hond een IBD-diagnose gekregen en wil je weten of er een aanpak mogelijk is die verder gaat dan symptoombehandeling? We helpen je graag verder.
Deze blog is informatief bedoeld en vervangt geen veterinair consult. Twijfel je over het welzijn van je hond? Neem contact op met een dierenarts.