Epilepsie bij de hond:
aanvallen, medicatie, bijwerkingen en aanvullende ondersteuning
Je hond heeft een epileptische aanval gehad. Of al meerdere. De dierenarts heeft medicatie voorgeschreven en je vraagt je af wat er precies in het brein van je hond gebeurt, waarom de aanvallen komen en of er naast de medicatie iets anders te doen is. Dit artikel legt het uit.
Door Stefan Veenstra DVM
Wat is een epileptische aanval?
Een epileptische aanval is een plotselinge, ongecontroleerde elektrische ontlading in de hersenen. Normaal gesproken is er een balans tussen prikkeling en remming in het zenuwstelsel. Bij epilepsie slaat die balans tijdelijk door naar overmatige prikkeling, waardoor neuronen gelijktijdig en ongeremd vuren.
Wat een eigenaar ziet hangt af van welk deel van de hersenen betrokken is. Een gegeneraliseerde aanval treft de hele hersenschors tegelijk: de hond valt op zijn zij, heeft ritmische spierkrampen, verliest controle over blaas of darmen en is niet aanspreekbaar. Een focale aanval treft een deel van de hersenen: je ziet dan gezichtstrekken, kauwbewegingen, trillende ledematen of alleen gedragsveranderingen zonder volledig bewustzijnsverlies.
De drie fasen van een aanval
Aura (preictaal)
Minuten tot uren voor de aanval. Onrust, angstig gedrag, verbergen, aanhankelijkheid of juist afstandelijkheid. Veel eigenaren leren
dit als signaal herkennen.
Aanval (ictaal)
Seconden tot minuten. Bewustzijnsverlies, spierkrampen, speekselen, fietsbewegingen.
Gevaarlijk bij meer dan vijf minuten of meerdere aanvallen achter elkaar.
Herstel (postictaal)
Minuten tot uren na de aanval. Desoriëntatie, vermoeidheid, tijdelijke blindheid, honger of dorst. De hond herkent soms de eigenaar niet direct. Dit is de Shen die terugkeert.
Wanneer direct naar de dierenarts of spoeddienst
Een aanval die langer dan vijf minuten duurt (status epilepticus) is een levensbedreigende noodsituatie. Evenzo: meer dan twee aanvallen binnen 24 uur (cluster epilepsie). Ga direct naar de spoeddienst. Status epilepticus veroorzaakt hersenschade door oververhitting en zuurstoftekort en vereist acute zorg.
Drie soorten epilepsie bij honden
Niet alle epilepsie is hetzelfde. De oorzaak bepaalt de behandeling, de prognose en de mogelijkheden voor aanvullende ondersteuning.
Idiopathische epilepsie
De meest voorkomende vorm bij honden. Geen structurele hersenafwijking aantoonbaar, geen metabole oorzaak. Genetisch bepaald bij bepaalde rassen: Border Collie, Labrador, Golden Retriever, Belgische Herder, Dalmatiër en Beagle hebben een verhoogde aanleg. Eerste aanval typisch tussen één en vijf jaar. De diagnose is een uitsluitingsdiagnose: pas als structurele en metabole oorzaken zijn uitgesloten spreek je van idiopathische epilepsie.
Structurele epilepsie
Veroorzaakt door een aantoonbare hersenafwijking: tumor, ontstekingsziekte (encefalitis), litteken na trauma of vasculaire aandoening. Aanvallen beginnen vaak na vijf jaar of zijn van focale aard. MRI en liquoronderzoek zijn noodzakelijk voor diagnose. De prognose hangt af van de onderliggende oorzaak.
Metabole epilepsie
Veroorzaakt door een systeemziekte die de hersenen indirect aantast: leverziekte met hepatische encefalopathie, hypoglykemie bij insulinoom, nierinsufficiëntie of elektrolytstoornissen. Behandeling van de onderliggende aandoening staat centraal. Antiepileptische medicatie is hier secundair.
Diagnostiek: meer dan alleen bloed prikken
Goede diagnostiek bij epilepsie vraagt meer dan een bloedtest. De stap-voor-stap aanpak:
Bloedonderzoek en urineonderzoek sluiten metabole oorzaken uit: leverwaarden, glucosespiegels, elektrolyten, nierfunctie, schildklierfunctie. Bij een jonge hond met eerste aanval is dit de eerste stap.
MRI van de hersenen is de gouden standaard voor het detecteren van structurele afwijkingen. Noodzakelijk bij aanvallen na vijf jaar, focale aanvallen, progressieve verslechtering of abnormaal neurologisch onderzoek tussen aanvallen in.
Liquoronderzoek (ruggenprik) aanvullend op MRI bij verdenking op encefalitis of infectieuze hersenziekte. Detecteert ontstekingscellen en specifieke pathogenen.
Valkuil: te snel behandelen zonder diagnose
Een hond die één aanval heeft gehad heeft niet automatisch epilepsie en heeft niet automatisch medicatie nodig. Medicatie wordt overwogen bij meer dan één aanval per maand, bij clusterepilepsiepresentatie of bij status epilepticus. Een enkele aanval bij een verder gezonde jonge hond rechtvaardigt eerst uitgebreide diagnostiek, niet direct levenslange medicatie. Bespreek dit gesprek expliciet met de dierenarts of neuroloog.
Reguliere medicatie: wat het doet.
Antiepileptische medicatie onderdrukt de elektrische overactiviteit in het brein. Ze genezen epilepsie niet maar verlagen de aanvalsfrequentie en intensiteit. Kennis van de bijwerkingen en interacties is essentieel voor iedere eigenaar.
Fenobarbital (goudstandaard)
Versterkt GABA-remming en vermindert natriumkanaalactiviteit. Effectief bij 60-80% van de honden. Bijwerkingen: verhoogde eetlust, dorst en urineproductie, leversediment bij chronisch gebruik, sedatie bij aanvang. Ernstig: hepatotoxiciteit bij langdurig gebruik. Leverenzymen elke zes maanden controleren. Fenobarbitalspiegels in bloed meten voor dosisoptimalisatie.
Kaliumbromide (aanvulling)
Versterkt GABA via chloridekanaalmodulatie. Vaak toegevoegd als fenobarbital onvoldoende controle geeft. Bijwerkingen: sedatie, achterpootzwakte, verhoogde eetlust, pancreatitis bij katten (gecontra-indiceerd bij katten). Werkt langzaam: therapeutische spiegel na één tot drie maanden.
Levetiracetam (Keppra, off-label)
Humaan anti-epilepticum dat steeds vaker off-label wordt ingezet bij honden, met name door neurologen. Werkmechanisme via SV2A-remming in synapsblaasjes. Minder bijwerkingen dan fenobarbital. Geen leverbelasting. Bijwerkingen: sedatie, gedragsverandering bij sommige honden. Wordt ook als noodmedicatie ingezet bij cluster-epilepsie thuis naast de standaard medicatie.
Zonisamide en pregabaline (off-label)
Zonisamide blokkeert natriumkanalen en T-type calciumkanalen. Pregabaline moduleert calciumkanalen en verlaagt neurotransmitterafgifte. Beide afkomstig uit humane neurologie, ingezet bij refractaire epilepsie bij honden. Bijwerkingen per middel: sedatie, ataxie bij hogere doses. Interacties met andere antiepileptische middelen vereisen spiegelcontrole.
Belangrijke interacties om te kennen
Fenobarbital induceert CYP450-leverenzymen sterk. Dit versnelt de afbraak van veel andere medicijnen en supplementen die via dezelfde route worden gemetaboliseerd. CBD-olie remt CYP450, wat de fenobarbitalspiegels kan verhogen: altijd melden bij de neuroloog en spiegels extra controleren bij combinatie.
Stop nooit zelfstandig met antiepileptische medicatie. Plotseling stoppen kan status epilepticus uitlokken. Dosisaanpassing altijd in overleg met de behandelend (neuro)loog.
TCM-perspectief: Lever-Wind als centrale driver
In de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) worden epileptische aanvallen beschreven als interne Wind die opstijgt vanuit de Lever naar het hoofd en de Geest (Shen) verstoort. Wind veroorzaakt plotselinge, oncontroleerbare bewegingen, krampen en bewustzijnsverlies: precies wat eigenaren zien tijdens een aanval.
De Lever in de TCM heeft de taak de vrije stroom van Qi te reguleren en het Bloed op te slaan. Lever-Yin en Lever-Bloed voeden en verankeren de Lever-Yang. Wanneer Lever-Yin of Lever-Bloed tekortschiet door chronische stress, slechte voeding, langdurige ziekte of medicatiebelasting, heeft de Yang niets om zich aan te hechten. Yang stijgt op als Wind.
Epilepsie is de top van een spectrum: Wind heeft vele gezichten
Dit is een van de meest waardevolle inzichten die de TCM biedt bij epilepsie: een epileptische aanval is niet een op zichzelf staande gebeurtenis. Het is de meest extreme uiting van Lever-Wind. Maar Wind manifesteert zich op een spectrum, van subtiel naar extreem, en eigenaren die dit begrijpen kunnen vroege signalen herkennen lang voor een echte aanval optreedt.
Het Wind-spectrum: van subtiel naar extreem
In de TCM zijn al deze verschijnselen uitingen van Lever-Wind, elk op een ander punt van hetzelfde spectrum. Ze worden veroorzaakt door hetzelfde onderliggende patroon: Lever-Yin of Lever-Bloed dat de Yang niet langer kan verankeren.
→
De hond die plotseling krabt zonder aanwijsbare reden, met name ‘s avonds en bij stress situaties.. De huid trilt alsof er iets overheen loopt. Subtiele Wind aan de oppervlakte van het lichaam.
→
De hond die regelmatig zijn hoofd of lijf uitschudt zonder duidelijke aanleiding. Wind die door het lichaam beweegt en zich even ontlaadt via een schudbeweging.
→
Een oog dat trilt, een poot die onwillekeurig beweegt, een spiertrekking in de wang of het lichaam. Wind die lokaal de spieren aanstuurt. Westers: focale hyperexcitabiliteit van motorische neuronen.
→
Aanhoudend licht trillen van kop, ledematen of hele lichaam. Wind die niet meer verdwijnt maar aanwezig blijft. Westers: verhoogde basisactiviteit van motorische cortex of cerebellum door chronische neuro-excitabiliteit.
→
De hond die even niet reageert, starend voor zich uitkijkt of enkele seconden lijkt te zijn weggezakt. In TCM: Wind die kort de Shen verstoort. Westers: absences of focale aanvallen zonder motorische component.
→
Wind die volledig opstijgt, de Shen volledig verstoort en het hele lichaam meeneemt in ongecontroleerde beweging. Het extreme uiteinde van hetzelfde spectrum.
Wat dit betekent voor eigenaren: een hond die regelmatig twitcht, uitschudt of episodisch krabt zonder reden vertoont vroege Wind-signalen. In de TCM is dit het moment om in te grijpen. Niet wachten tot de aanval er is, maar het onderliggende Lever-Yin en Lever-Bloed tekort aanpakken terwijl het systeem nog compensatiecapaciteit heeft.
Voor eigenaren van honden met epilepsie is dit een directe klinische vraag: zijn er signalen die voorafgaan aan een aanval die je eerder niet als zodanig herkende? Een hond die in de uren of dag voor een aanval meer jeuk heeft, vaker schudt, onrustiger is of kleine twitches vertoont laat zien dat de Wind oploopt. Dit zijn vroege interventiesignalen, geen toevallige bijverschijnselen.
Westers gezien correspondeert dit met een verhoogde corticale hyperexcitabiliteit die nog niet de aanvalsdrempel haalt maar er wel naartoe beweegt. Stressreductie, GABA-ondersteuning via magnesium en CBD-olie en het verlagen van de neuro-inflammatoire druk via het microbioom zijn op zulke momenten directe interventies die een aanval mogelijk voorkomen of uitstellen.
Vier TCM-patronen bij epilepsie: wat eigenaren herkennen
1. Lever-Wind met Vuur: intense aanvallen, prikkelbaar dier
Wind en Hitte stijgen samen op. Aanvallen zijn intens en frequent. Tussen aanvallen is de hond prikkelbaar, reactief en slaapt slecht. Rode ogen, snelle hartslag, warme neus.
Westers equivalent: verhoogde neuronale excitabiliteit door oxidatieve stress en neuro-inflammatie. Chronische HPA-as overactivering verhoogt glutamaatactiviteit en verlaagt GABA-remming.
2. Lever-Wind met Phlegm: aanval met veel speeksel, bewustzijnsverlies
Flegma verstopt de hartopeningen en verstoort de Shen. Aanvallen met uitgesproken speekselen, braken en diepe bewusteloosheid. Na de aanval is de hond lang verward en traag. Dier is vaak aan de zwaardere kant, heeft slechte vertering.
Westers equivalent: verhoogde darmdoorlaatbaarheid met LPS-belasting die de bloedhersenbarrière verstoort. Neuro-inflammatie via microbioom-brein-as. Darmherstel is hier een primaire interventie.
3. Lever- en Nier-Yin deficiëntie: chronische epilepsie, ouder dier
Wind door Yin-tekort dat Yang niet kan verankeren. Typisch bij honden die al jaren medicatie gebruiken en waarbij het systeem is uitgeput. Dier is mager, heeft droge huid en vacht, slaapt veel. Aanvallen zijn minder intens maar moeilijker te controleren.
Westers equivalent: mitochondriale uitputting in neuronen, verminderde NAD⁺-beschikbaarheid en uitgeputte antioxidantsystemen door langdurige medicatiebelasting op de lever en het brein.
4. Hart-Shen verstoring: angst en desoriëntatie na de aanval
De postictale fase als Shen die terugkeert in het Hart. Ernstige angst, herkent de eigenaar niet, rent doelloos rond of verbergt zich. Kan uren duren. Dieren met een gevoelig hartpatroon hebben langere en heftiger postictale fasen.
Westers equivalent: posticatale neurochemische disbalans met verminderde serotonine en verhoogd cortisol. GABA-uitputting na intensieve neuronale activiteit.
De darm-hersen-as: de darm als neurologische factor
De verbinding tussen darmmicrobioom en hersenactiviteit is via meerdere routes gedocumenteerd en is bij epilepsie mechanistisch relevant, ook al wordt dit in de reguliere neurologie zelden besproken.
Een verstoord microbioom verhoogt de systemische LPS-belasting via een lekkende darmbarrière. LPS bereikt via de bloedbaan de bloedhersenbarrière en activeert microglia, de immuuncellen van het brein. Geactiveerde microglia produceren pro-inflammatoire cytokinen die de neuronale excitabiliteit verhogen en de aanvalsdrempel verlagen. Dit is een directe mechanistische verbinding tussen darmdysbiose en epilepsie.
Butyraat, geproduceerd door gezonde darmbacteriën via vezelfermentatie, passeert de bloedhersenbarrière en heeft directe anti-inflammatoire werking op microglia via histondeacetylase-remming. Een microbioom dat voldoende butyraat produceert dempt neuro-inflammatie actief. In TCM-termen: een sterke Milt-Maag die Phlegm niet laat ophopen.
De darm-hersen-as reguleert bovendien de GABA-serotonine balans via enterische neuronactiviteit. Lactobacillus en Bifidobacterium produceren GABA-precursors in de darm die via de vaguszenuw de hersenstamactiviteit beïnvloeden. Darmherstel is daarmee ook een neurologische interventie.
Ondersteuning met ons Darmprotocol
Waar de medicatie de elektrische overactiviteit in het brein onderdrukt, grijpt ons Darmprotocol aan op de onderliggende ontstekingsdruk. Bij honden met epilepsie is een verstoord microbioom vaak geen los probleem maar een aanjager van de neuro-inflammatie die de aanvalsdrempel verlaagt. Het Darmprotocol pakt die verstoring stap voor stap aan. De eerste stap richt zich op de biofilm: een beschermende laag waaronder ongewenste bacteriën zich verschuilen. Zolang die laag intact blijft, keert de dysbiose steeds terug en blijft de LPS-belasting hoog. Door de biofilm af te breken en de overgroei van ongewenste bacteriën terug te dringen ontstaat ruimte voor herstel.
In de fase daarna wordt het microbioom opnieuw opgebouwd. Met gerichte vezels en pre- en probiotica krijgen de butyraatproducerende bacteriën weer de overhand. Dat butyraat is precies de stof die de microglia in het brein kalmeert en de neuro-inflammatie remt. Tegelijk herstelt de darmbarrière, waardoor er minder LPS in de bloedbaan lekt en minder ontstekingsprikkels het brein bereiken. Het gevolg is een hogere en stabielere aanvalsdrempel. Ook de aanmaak van GABA- en serotoninevoorlopers in de darm komt weer op gang, wat via de nervus vagus rechtstreeks de rust in het zenuwstelsel ondersteunt.
In TCM-termen versterkt het Darmprotocol de Milt en Maag, zodat Phlegm niet langer ophoopt en opstijgt naar het hoofd. Het is nadrukkelijk een aanvulling op de antiepileptische medicatie, geen vervanging, en werkt op een andere tijdschaal: niet in uren maar over weken tot maanden waarin het onderliggende terrein herstelt. In combinatie met het voedingsadvies hierboven vormt het darmherstel de basis onder alle verdere ondersteuning bij epilepsie.
Het Darmprotocol in het kort
Een gefaseerde aanpak: eerst biofilm en dysbiose aanpakken, daarna het microbioom opbouwen met butyraatproducerende bacteriën en gerichte vezels. Bij epilepsie is dit geen losstaande darmkuur maar een neurologische interventie die de neuro-inflammatoire druk op het brein verlaagt.
Voeding bij epilepsie
Wat wij adviseren bij epilepsie
Verse eiwitbronnen zonder ultrabewerkte additieven. Synthetische kleur- en smaakstoffen, conserveringsmiddelen en bewerkte vetten verhogen de systemische ontsteking en LPS-belasting die de aanvalsdrempel verlaagt. Bij epilepsie is voedselkwaliteit een neurologische interventie.
MCT-olie als ketogene ondersteuning. Middellange-keten triglyceriden worden direct omgezet naar ketonen die als alternatieve brandstof voor neuronen dienen. Ketonen stabiliseren de neuronale membraanpotentiaal en verhogen de aanvalsdrempel. Voeg één tot twee theelepels MCT-olie per dag toe aan het voer, opgebouwd over twee weken. MCT-olie is bij mensen en honden onderzocht als aanvulling bij epilepsie met veelbelovende resultaten.
Omega-3-rijke voeding. DHA is de primaire vetzuur in hersenweefsel en ondersteunt de neuronale membraanfluiditeit die aanvalsdrempel beïnvloedt. Vette vis twee tot drie keer per week of dagelijks omega-3-suppletie.
Magnesiumrijke voeding. Magnesium is cofactor voor GABA-synthese en moduleert NMDA-glutamaatreceptoren die bij overactivering neuronale excitabiliteit verhogen. Pompoen, spinazie en bladgroenten zijn goede bronnen.
Vaste eetmomenten en geen hypoglykemische dips. Bloedsuikerschommelingen verlagen de aanvalsdrempel. Twee vaste maaltijden per dag op gelijke tijden stabiliseren de glucosespiegel en verminderen metabole triggers voor aanvallen.
Aanvullende ondersteuning via NGD Care
De supplementen hieronder zijn aanvullend op antiepileptische medicatie, nooit ter vervanging. Informeer de behandelend neuroloog altijd over supplementgebruik bij epilepsie, met name bij CBD-olie en fenobarbital.
CBD moduleert het endocannabinoïdsysteem via CB1-receptoren in het brein en verlaagt neuronale overactiviteit via meerdere routes. Klinische studie bij honden (McGrath et al., 2019) toonde significante verlaging van aanvalsfrequentie bij CBD-suppletie. CBD heeft ook anxiolytische werking die de postictale angstfase (Hart-Shen verstoring) kalmeert. Belangrijk: CBD remt CYP3A4 en kan fenobarbitalspiegels verhogen. Altijd melden bij de neuroloog en spiegels extra monitoren.
Magnesiumbisglycinaat is cofactor voor GABA-synthese en moduleert NMDA-glutamaatreceptoren. Bij epilepsie is magnesium structureel relevant: tekort verlaagt de aanvalsdrempel direct. L-theanine verhoogt GABA-activiteit en alpha-hersengolven zonder sedatie. Tryptofaan levert de serotoninevoorloper die postictale depressie en angst tempert. B6 is cofactor voor GABA-synthese via glutamaatdecarboxylase.
Chronische HPA-as overactivering verhoogt cortisolspiegels die de GABA-receptorgevoeligheid verlagen en glutamaatactiviteit verhogen: een directe verlaging van de aanvalsdrempel. Myco Adaptogen Complex moduleert de cortisolreactiviteit via adaptogene paddenstoelpolysacchariden en vermindert de neuro-inflammatoire toestand die aanvallen bevordert.
In TCM-termen: adaptogens versterken de Yin en verankeren de Yang zodat Wind minder snel opstijgt. Westers: adaptogene kruiden zoals ashwagandha en rhodiola moduleren het HPA-glucocorticoïd-systeem en verlagen de basale cortisoldrempel. Dit verlaagt de neuro-excitabiliteit structureel bij honden waarbij stress een bekende triggerfactor is voor aanvallen.
NAD⁺ herstelt de mitochondriale biogenese in neuronen die bij chronische epilepsie en langdurig medicatiegebruik uitgeput is. SIRT1-activatie verlaagt NF-kB-gemedieerde neuro-inflammatie. Resveratrol heeft neuroprotectieve werking via SIRT1 en directe antioxidatieve bescherming van neuronen. In TCM-termen: voeding van Lever-Yin en Nier-Yin om Wind te verankeren.
Fenobarbital induceert CYP450 sterk en belast de lever bij langdurig gebruik. Liposomaal Glutathion vult de hepatische glutathionreserves aan die bij CYP450-inductie sneller worden verbruikt. NAC via Para Reset levert cysteïne voor endogene glutathionsynthese. Curcumine remt NF-kB in hepatocyten en vermindert leverontsteking door medicatiebelasting.
Prebiotica bevorderen butyraatproductie die microglia-activatie remt en neuro-inflammatie verlaagt. In TCM-termen: Milt-Maag versterken zodat Phlegm niet opstijgt naar het hoofd. Het Darmprotocol pakt biofilm en dysbiose aan als onderliggende driver van de neuro-inflammatoire toestand die aanvalsdrempel verlaagt.
Epileptische aanvallen genereren grote hoeveelheden ROS in neuronen. Co-enzym Q10 herstelt de mitochondriale elektrontransportketen in neuronen en vermindert postictale oxidatieve schade. Glutathion beschermt neuronen als primaire intracellulaire antioxidant. Bij honden met frequent aanvallen is oxidatieve neuronbeschadiging een cumulatief probleem dat neuroprotectie rechtvaardigt.
Praktische tips voor thuis
1
Houd een aanvallendagboek bij. Noteer datum, tijdstip, duur, type aanval en wat eraan vooraf ging. Patronen zoals aanvallen altijd ‘s nachts, altijd na stress of altijd bij volle maan zijn klinisch relevant en helpen de neuroloog bij medicatieoptimalisatie. Veel eigenaren ontdekken zo triggers die ze anders nooit zouden hebben herkend.
2
Blijf kalm tijdens de aanval. Honden voelen paniek van eigenaren en dit verhoogt de postictale angstfase. Dim het licht, praat rustig en raak de hond niet aan tenzij hij in gevaar is. Leg zachte kussens rondom maar houd je handen weg van de bek. Een hond in aanval kan onbedoeld bijten.
3
Film de aanval indien mogelijk. Een video is voor de neuroloog waardevoller dan een beschrijving. Films helpen bij het onderscheiden van focale en gegeneraliseerde aanvallen en bij het inschatten van duur en ernst. Gebruik de achtercamera van je telefoon en houd afstand.
4
Geef medicatie altijd op vaste tijden. Antiepileptische medicatie werkt via stabiele spiegels in het bloed. Wisselende tijdstippen veroorzaken pieken en dalen die aanvallen kunnen triggeren. Stel een alarm in. Bij fenobarbital tweemaal daags met twaalf uur tussenruimte is het ideaal.
5
Minimaliseer stressoren bij bekende triggerfactoren. Bij honden waarbij stress een aanval triggert: voorspelbare dagstructuur, rustige omgeving, geen plotselinge veranderingen. Relax Support en CBD-olie kunnen de stressgevoeligheid structureel verlagen zodat de aanvalsdrempel hoger blijft.
Wanneer is een consult zinvol?
Persoonlijk advies voor jouw hond
Stefan Veenstra DVM combineert westerse neurologie , de systeembiologie, TCM-patroonherkenning en integratieve suppletie voor een volledig beeld naast de medicatie van de neuroloog.
Bronnen
- Bhatt DL et al. Canine epilepsy: a review. J Vet Intern Med. 2015;29(3):754-769.
- Bhatt DL et al. ACVIM consensus statement on seizure management in dogs. J Vet Intern Med. 2015;29(3):822-838.
- McGrath S et al. Randomized blinded controlled clinical trial to assess the effect of oral cannabidiol administration in addition to conventional antiepileptic treatment on seizure frequency in dogs with intractable idiopathic epilepsy. J Am Vet Med Assoc. 2019;254(11):1301-1308.
- Law TH et al. A randomised trial of a medium-chain TAG diet as treatment for dogs with idiopathic epilepsy. Br J Nutr. 2015;114(9):1438-1447.
- Bhatt DL et al. The gut-brain axis and epilepsy: mechanistic insights. Epilepsia. 2020;61(2):248-259.
- Maccioccia G. The Foundations of Chinese Medicine. 3rd ed. Churchill Livingstone; 2015. [Lever-Wind, Phlegm en epilepsie als Shen-verstoring]
Dit artikel is educatief van aard en vervangt geen veterinair consult. Stop nooit zelfstandig met antiepileptische medicatie. Bij status epilepticus of cluster-epilepsie direct naar de spoeddienst. Informeer de behandelend neuroloog altijd over supplementgebruik, met name CBD-olie bij fenobarbitalgebruik.