Voeding voor hond en kat: de basis van gezondheid vanuit natuur en Chinese geneeskunde

Waarom de juiste voeding niet alleen brandstof is, maar het fundament van energie, weerstand en balans.

NGD Care  |  Stefan Veenstra, DVM

Voeding staat aan de basis van gezondheid, bij mens en dier. Steeds meer mensen zijn zich bewust van gezonde keuzes, en gelukkig groeit die aandacht ook voor honden en katten. Want net als wij hebben ook dieren baat bij voeding die aansluit bij hun natuur en constitutie.

In deze blog combineren we het westerse perspectief op spijsvertering en het darmmicrobioom met het perspectief van de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG). Twee invalshoeken die, opvallend genoeg, vaak naar dezelfde conclusie leiden.

— NGD Care · Integratieve Diergeneeskunde

Voeding in de Chinese geneeskunde

In de Traditionele Chinese Geneeskunde spelen de Maag en de Milt een centrale rol. Zij zetten voeding om in Qi (energie), Wei Qi (afweer) en Xue (bloed). Wanneer deze organen sterk zijn en de juiste voeding krijgen, ontstaat balans en vitaliteit.

Wordt de Milt of Maag verzwakt door te zware, koude of sterk bewerkte voeding, dan kan dat leiden tot verminderde energie, diarree of slijmvorming. In de TCG hebben voedingsmiddelen een temperatuur (koud, neutraal, warm, heet) en een smaak (zoet, zuur, zout, bitter, scherp). Deze kwaliteiten beïnvloeden hoe het lichaam reageert. Zo wordt brok bijvoorbeeld gezien als “zoet” en “heet”: belastend voor de Milt en uitdrogend voor het lichaam.

Het opvallende is dat deze eeuwenoude indeling goed aansluit bij wat we vanuit de westerse fysiologie weten:

Carnivoren vragen om andere voeding

Honden, katten en fretten zijn carnivoren. Hun gebit, maagzuur en darmen zijn helemaal afgestemd op vlees. In de natuur eten ze complete prooidieren met spieren, botten, organen en darminhoud. Mensen daarentegen zijn omnivoren en kunnen koolhydraten goed verteren.

Drie lichaamskenmerken laten dit verschil duidelijk zien:

• Het gebit: de hoektanden en kiezen van hond en kat zijn scherp en gemaakt om te scheuren en te snijden, niet om fijn te malen zoals bij een omnivoor.
• Het maagzuur: de pH in de maag van hond en kat ligt rond 1 tot 2, scherp genoeg om bot en eiwit te verteren en de meeste schadelijke bacteriën te doden.
• De darmlengte: hun spijsverteringskanaal is kort in verhouding tot het lichaam, gemaakt voor een snelle vertering van vlees, in plaats van de lange fermentatietijd die planteneters nodig hebben.

Het verschil zit ook in de enzymen. Honden en katten missen grotendeels het enzym amylase in hun speeksel, dat nodig is om zetmeel uit granen af te breken. Honden hebben door duizenden jaren samenleven met de mens iets meer kopieën van het amylase-gen ontwikkeld dan hun voorouder de wolf, maar nog altijd veel minder dan een mens. Katten hebben dit aanpassingsvermogen vrijwel niet. Wanneer ze veel granen krijgen, zoals in de meeste brokken, raakt hun spijsvertering daardoor sneller uit balans.

Brokken: praktisch, maar belastend

Brokken zijn handig, lang houdbaar en makkelijk te voeren. Maar de basis is vaak vleesmeel en granen die tijdens het productieproces tot wel 200 graden Celsius verhit worden. Daarbij ontstaan oxidatie en Maillard-reacties: chemische reacties tussen eiwitten en suikers die voedingsstoffen afbreken en stoffen vrijmaken die ontstekingsreacties kunnen uitlokken.

Daarnaast bevatten brokken geen levende enzymen of bacteriën die bijdragen aan een gezonde darmflora; die gaan bij verhitting verloren. Volgens de TCG leidt dit type voeding tot inwendige verhitting, uitdroging (Yin-deficiëntie) en slijmvorming, met klachten als diarree, jeuk, allergieën en verminderde weerstand als gevolg.

Er zijn betere varianten, zoals koudgeperste of gevriesdroogde brokken. Die zijn minder heftig bewerkt, maar blijven meelproducten en sluiten daardoor niet optimaal aan bij de natuur van een carnivoor.

Vers vlees: dichter bij de natuur

Rauw vlees (KVV, kant-en-klaar vers vlees) sluit veel beter aan bij het natuurlijke dieet. Het bevat vlees, bot en organen in de juiste verhoudingen en wordt ingevroren bewaard, waardoor de voedingsstoffen behouden blijven.

In de TCG wordt KVV gezien als voedzamer en neutraler voor de Milt Qi. Voor jonge en oudere dieren is het verstandig om het vlees kort op te warmen, au bain-marie, zodat de spijsvertering niet extra wordt belast door kou.

Naast KVV kun je afwisselen met botten, stukken pens of prooidieren. Dit ondersteunt het gebit, verlaagt stress en versterkt de Milt Qi, omdat het lichaam moeite moet doen om te kauwen en te verteren.

Variatie en groenten

Een goede richtlijn is 80% vlees en 20% groenten. Groenten leveren vezels en prebiotica die het darmmicrobioom voeden. Denk aan pompoen in de herfst, courgette in de zomer of groene bladgroenten zoals spinazie en andijvie.

Ook fruit kan af en toe, maar met mate en afgestemd op de diersoort.

Wil je de volledige lijst met giftige voeding en planten, en wat je moet doen bij een vergiftiging? Lees dan onze blog hierover: giftige voeding voor hond en kat →

Hoeveelheid en leeftijd

Pups en kittens hebben relatief meer voeding nodig omdat ze nog groeien en een hoger metabolisme hebben dan volwassen dieren.

Veel honden lijken meer honger te hebben bij de overstap naar vers vlees. Dit komt doordat brokken trager verteren en de maag langer gevuld houden, terwijl vers vlees sneller wordt verteerd. Groenten toevoegen kan helpen voor extra verzadiging, zonder dat er overvoed wordt.

Bij pups en senioren geldt: verwarm maaltijden licht, zodat de Milt Qi niet extra wordt belast door kou.

BARF en zelf samenstellen

Naast KVV kun je ook kiezen voor BARF: Bones And Raw Food. Hierbij stel je zelf het menu samen met vleesbotten, spiervlees, orgaanvlees, groenten en soms fruit of noten. De belangrijkste regel is variatie: over een maand bekeken moet het geheel compleet zijn.

Gebruik bij voorkeur biologisch vlees en seizoensproducten. Vermijd varkensvlees dat niet voor consumptie is ingevroren: het kan het Aujeszky-virus bevatten, een herpesvirus dat met name voorkomt bij wilde zwijnen. Dit virus is voor honden en katten vrijwel altijd fataal en er bestaat geen behandeling.

Overstappen van brok naar vers: hoe doe je dat goed?

Een geleidelijke overstap geeft de spijsvertering de tijd om zich aan te passen:

• Bouw de overstap op over één tot twee weken, in plaats van alles in één keer te wisselen.
• Een iets losser wordende ontlasting in de eerste dagen is normaal en meestal van korte duur.
• Brok en vers vlees worden vaak niet in dezelfde maaltijd gecombineerd, omdat ze in een ander tempo verteren.

Voeding en het darmmicrobioom

Het darmmicrobioom is essentieel voor weerstand, energie en zelfs gedrag. Eenzijdige voeding voedt slechts een klein deel van de bacteriën, waardoor de diversiteit afneemt. Minder diversiteit betekent minder veerkracht.

Door af te wisselen in diersoorten en groenten bied je telkens nieuwe voedingsstoffen en vezels aan. Dit ondersteunt zowel de darmflora als, volgens de TCG, de Milt en de Maag, en zorgt zo voor balans en vitaliteit.

Extra ondersteuning bij de overstap

Heeft uw dier een gevoelige spijsvertering, of wilt u de overstap naar vers vlees soepel laten verlopen? Probiotica en prebiotica ondersteunen het microbioom tijdens de wisselperiode.

Bekijk probiotica & prebiotica →

Conclusie

Voeding is meer dan brandstof. Het is energie, balans en gezondheid. Voor honden en katten betekent dit: voeding die aansluit bij hun natuur als carnivoren, en die in de visie van de Chinese geneeskunde de Milt en de Maag versterkt in plaats van belast.

Met rauwe, gevarieerde voeding, aangevuld met groenten en kauwmateriaal, geeft u uw dier de beste basis voor een gezond en vitaal leven.

Wilt u persoonlijk advies over de voeding van uw hond of kat?

Binnenkort verschijnt er een uitgebreid e-book over voeding met praktische menu’s en doseringen.

Neem contact op →

Wetenschappelijke achtergrond

• Axelsson et al. (2013). The genomic signature of dog domestication reveals adaptation to a starch-rich diet. Nature.
• Pilla & Suchodolski (2020). The role of the canine gut microbiome and metabolome in health and gastrointestinal disease. Frontiers in Veterinary Science.
• FEDIAF Nutritional Guidelines for Companion Animals.