bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten

NGD Care: Wetenschappelijke achtergrond

Het immuunsysteem als balanssysteem:
weerstand, auto-immuniteit en allergie bij hond en kat

Waarom “de weerstand verhogen” niet altijd het juiste doel is, hoe immuundeficiëntie en immuundysregulatie van elkaar verschillen, wat lage weerstand, auto-immuunziekte en allergie mechanistisch gemeen hebben, en hoe gerichte ondersteuning per richting eruitziet. Onderbouwd met literatuur.

Door Stefan Veenstra DVM

KORTE SAMENVATTING

“De weerstand verhogen” is niet altijd het juiste doel. Bij lage weerstand (immuundeficiëntie) reageert het immuunsysteem te zwak, en is stimulatie gewenst. Bij auto-immuunziekte en allergie (immuundysregulatie) reageert het immuunsysteem juist te fel of verkeerd gericht, en is modulatie nodig, geen stimulatie. Alle drie situaties delen wel dezelfde basis: de darm-immuunas, oxidatieve balans en voedingscofactoren.

Het immuunsysteem als balanssysteem

Het immuunsysteem wordt in de consumentenmarkt vaak beschreven als een spier die je “sterker” moet maken: hoe meer weerstand, hoe beter. Deze beschrijving mist het wezenlijke. Het immuunsysteem is primair een balanssysteem, geen versterkingssysteem. Het moet krachtig genoeg reageren op echte bedreigingen, tolerant genoeg blijven tegenover lichaamseigen weefsel en onschuldige omgevingsstoffen, en tijdig weer tot rust komen zodra een dreiging is opgeruimd.

Wanneer dat evenwicht verstoord raakt, kan dat op twee tegenovergestelde manieren: het systeem reageert te weinig (immuundeficiëntie, zichtbaar als lage weerstand) of het reageert te veel of verkeerd gericht (immuundysregulatie, zichtbaar als auto-immuunziekte of allergie). Dit is waarom “de weerstand verhogen” bij de tweede groep niet alleen onnodig maar potentieel ongewenst is.

Twee richtingen, één systeem

Immuundeficiëntie: onvoldoende respons

Bij immuundeficiëntie reageert het aangeboren en verworven immuunsysteem te traag of te zwak op pathogenen. Klinisch uit zich dit als terugkerende infecties, trage wondgenezing en verhoogde vatbaarheid tijdens perioden van belasting: na ziekte, chirurgie, antibioticagebruik of op hogere leeftijd (immunosenescentie). Hier is stimulatie van innate immuuncellen, macrofagen en dendritische cellen via bijvoorbeeld bètaglucanen of astragalus-polysacchariden mechanistisch precies wat nodig is.[1]

Immuundysregulatie: overmatige of verkeerd gerichte respons

Bij immuundysregulatie is het probleem niet de kracht van de respons maar de gerichtheid en regulatie ervan. Twee varianten zijn hier klinisch relevant. Bij auto-immuunziekte valt het immuunsysteem lichaamseigen weefsel aan doordat de tolerantie voor “zelf” is doorbroken, vaak via een tekort aan regulatoire T-cellen (T-regs) die deze tolerantie normaal bewaken.[2] Bij allergie reageert het immuunsysteem overdreven op onschuldige stoffen (pollen, voedseleiwitten, omgevingsallergenen) via een Th2-gedomineerde respons met IgE-productie en mestcelactivatie. Beide zijn vormen van misgerichte reactiviteit, geen zwakte.

De drie situaties mechanistisch

Lage weerstand

Terugkerende infecties en traag herstel ontstaan doordat de innate afweer (macrofagen, natural killer-cellen, complement) en de adaptieve afweer (T- en B-cellen) onvoldoende snel of krachtig reageren. Bij senior dieren speelt immunosenescentie: een geleidelijke afname van zowel de kwantiteit als de kwaliteit van immuuncellen. Bij dieren na ziekte of medicatie (met name antibiotica en corticosteroïden) is de afweer tijdelijk onderdrukt en is gerichte ondersteuning van zowel het immuunsysteem als het microbioom zinvol.

Auto-immuunziekte

Bij aandoeningen als IMHA, ITP, lupus, pemphigus, auto-immune thyroïditis en immuungemedieerde polyartritis valt het immuunsysteem lichaamseigen structuren aan: rode bloedcellen, bloedplaatjes, huid, schildklierweefsel of gewrichtskraakbeen, afhankelijk van de aandoening. Verlies van T-reg-gemedieerde tolerantie en, bij sommige vormen, moleculaire mimicry (waarbij lichaamseigen eiwitten lijken op bacteriële of voedingseiwitten die de darmbarrière zijn gepasseerd) spelen hierbij een rol. Deze dieren staan meestal al onder behandeling met immunosuppressiva.

Allergie

Bij atopische dermatitis, voedselallergie en omgevingsallergie ontstaat een Th2-gedomineerde immuunrespons: mestcellen en basofielen worden via IgE geactiveerd bij blootstelling aan het allergeen en zetten histamine, leukotriënen en prostaglandinen vrij. Dit veroorzaakt jeuk, huidontsteking en soms gastro-intestinale klachten. Een verstoorde huid- en darmbarrière verlaagt de drempel voor deze overreactie.

Een onderkende driver die alle drie richtingen raakt: dysbiose

Ongeacht de richting speelt de darm een centrale rol, alleen wijst het effect van dysbiose een andere kant op naargelang de uitgangssituatie. Kortketenvetzuren (SCFA’s), geproduceerd door gezonde darmbacteriën bij de fermentatie van vezels, zijn essentiële immunomodulatoren: ze bevorderen de differentiatie van regulatoire T-cellen en de productie van het anti-inflammatoire cytokine IL-10.[3]

Bij een tekort aan SCFA’s door dysbiose ontstaat te weinig T-reg-activiteit, wat bij een reeds kwetsbaar systeem kan bijdragen aan het doorbreken van zelftolerantie (auto-immuniteit) of aan een verschuiving richting Th2-dominantie (allergie). Tegelijkertijd ondersteunt een gezond microbioom via diezelfde SCFA-route en via directe interactie met immuuncellen ook de algemene paraatheid van het immuunsysteem, relevant bij lage weerstand. Microbioomherstel is daarom, net als bij de darm-hormoon-as in endocriene aandoeningen, een fundament dat in alle drie richtingen bijdraagt, ook al is het gewenste eindresultaat tegengesteld.

Drie gemeenschappelijke eindpunten

1. Darm-immuunas verstoring

SCFA-tekort door dysbiose vermindert T-reg-vorming (relevant bij auto-immuniteit/allergie) en de algemene immuunparaatheid (relevant bij lage weerstand).

2. Oxidatieve stress en ontsteking

Actieve infectie, chronische auto-immuunontsteking en aanhoudende allergische reacties verhogen alle drie de oxidatieve belasting, via verschillende routes maar met vergelijkbaar cellulair gevolg.

3. Voedingscofactoren en celmembranen

Omega-3-vetzuren beïnvloeden via de eicosanoïdenbalans zowel de opruiming van infecties als de demping van overmatige ontstekingsreacties. Vitamine C is cofactor in beide typen immuuncelfunctie.

Voeding bij immuunklachten

Ultrabewerkt droogvoer met beperkte vezelinhoud verlaagt de SCFA-productie en verhoogt de systemische LPS-belasting via een doorlaatbare darmbarrière. Dit ondermijnt zowel de T-reg-vorming die relevant is bij auto-immuniteit en allergie, als de algemene immuunparaatheid die relevant is bij lage weerstand. Verse, gevarieerde voeding levert bovendien de aminozuren, vetzuren en sporenelementen (zink, selenium) die als cofactor nodig zijn voor immuuncelfunctie in beide richtingen.

Ontdek onze selectie supplementen voor honden en katten binnen het immuunsysteem.

Prebiotica bevorderen sacharolytische fermentatie en daarmee SCFA-productie, met T-reg-inductie en verbeterde barrièrefunctie als gevolg, ongeacht de richting waarin het immuunsysteem moet worden bijgestuurd.[3]

Calanusolie levert EPA en DHA in wax ester-vorm en astaxanthine; omega-3-vetzuren moduleren de eicosanoïdenbalans richting minder ontstekingsbevorderende mediatoren, wat zowel bij infectiebestrijding als bij chronische overreactiviteit relevant is.

Vitamine C is cofactor voor neutrofielfunctie en collageenvorming (relevant bij weefselherstel na infectie) en heeft daarnaast antioxidatieve werking die bij chronische ontsteking relevant is.

Een goede multivitamine preparaat levert de bredere basis van vitaminen, mineralen en sporenelementen (onder meer zink en selenium) die als cofactor dienen voor talrijke enzymatische immuunprocessen, van neutrofielfunctie tot antioxidant-enzymen als glutathionperoxidase. Net als de andere drie is dit een voorwaardelijke, richtingsneutrale ondersteuning: het maakt het immuunsysteem beter in staat te functioneren, zonder zelf een stimulerend of dempend signaal af te geven.

Medicinale paddenstoelen leveren bètaglucanen uit medicinale paddenstoelen die via dectin-1-receptoren op macrofagen en dendritische cellen de innate afweer activeren.

Lactoferrine is een ijzerbindend glycoproteïne dat pathogenen indirect remt door vrij ijzer weg te vangen (nutritional immunity) en dat de mucosale afweer en het microbioom ondersteunt.

NAD⁺ zorgt voor cellulaire energie.

Astragalus: astragaloside IV en de polysacchariden uit de wortel moduleren immuuncellen via onder meer de TLR4/NF-κB-signaalroute, een ander mechanisme dan de dectin-1-route van bètaglucanen, waardoor beide elkaar aanvullen.[1]

PEA (palmitoylethanolamide) is een lichaamseigen vetzuuramide dat via PPAR-alfa mestcelactivatie en microgliarespons moduleert, zonder de innate afweer te stimuleren.

Boswellia remt via 5-lipoxygenase de leukotrieen B4-synthese, complementair aan de NF-kB-remming van curcumine, dat de pro-inflammatoire cytokineproductie dempt die bij auto-immuunziekte chronisch verhoogd is.

Glutathion ondersteunt de cellulaire antioxidatieve balans en de lever, relevant omdat veel dieren met een auto-immuunziekte langdurig corticosteroïden, ciclosporine of andere immunomodulerende medicatie gebruiken die lever en oxidatieve balans belasten.

Waarom geen bètaglucanen of astragalus bij auto-immuunziekte

Immuunstimulerende stoffen zijn bij een reeds overactieve of misgerichte immuunrespons in theorie ongewenst: ze kunnen de bestaande overactiviteit versterken. Het bewijs hiervoor is overwegend mechanistisch en gebaseerd op enkele casuïstiek, niet op grote gecontroleerde trials, maar de voorzorg is klinisch gangbaar. Medicinale paddenstoelen en astragalus worden niet geadviseerd bij een auto-immuunziekte of allergie.[4]

Dit betekent niet dat immuunstimulatie bij een auto-immuunziekte of allergie per definitie is uitgesloten. Een dierenarts kan hier in specifieke situaties toch bewust voor kiezen. Drie voorbeelden. Bij een aantoonbare infectie tijdens immunosuppressieve behandeling onderdrukken corticosteroïden of ciclosporine de afweer al, waardoor tijdelijke ondersteuning van de afweer tegen de infectie iets anders is dan stimuleren “voor” de auto-immuunziekte zelf. Bij een stabiele auto-immuunziekte in goed gecontroleerde remissie op een lage onderhoudsdosis kan de dierenarts het infectierisico van de immunosuppressie zwaarder laten wegen dan het theoretische risico op een opflakkering, zeker bij een kwetsbaar dier (hoge leeftijd, comorbiditeit). En tijdens het afbouwen van langdurige immunosuppressieve medicatie is algemeen herstel eerder een overgangsfase dan gerichte stimulatie.

Ook het mechanistische onderscheid speelt hierin mee: het gaat niet alleen om “wel of niet stimuleren”, maar om welke route. Bètaglucanen uit medicinale paddenstoelen en astragalus activeren breed de T- en B-celrespons, precies de route die bij auto-immuniteit al ontregeld is.[4] Lactoferrine werkt via een ander mechanisme: primair antimicrobieel, door vrij ijzer weg te vangen van pathogenen (nutritional immunity), zonder diezelfde adaptieve immuunrespons breed aan te zwengelen. Om die reden kan een dierenarts bij een auto-immuunpatiënt met een infectie eerder kiezen voor Lactoferrine-achtige ondersteuning dan voor bètaglucanen of astragalus. Dit blijft in alle gevallen een individuele afweging van de behandelend dierenarts, nooit een standaardadvies binnen deze bundel.

Quercetine remt de calciuminstroom die nodig is voor mestceldegranulatie en vermindert daarmee de afgifte van histamine en andere ontstekingsmediatoren. In vergelijkend onderzoek remde quercetine de afgifte van ontstekingsmediatoren door mestcellen sterker dan cromolyn, een klassiek mestcelstabiliserend middel.[5]

Veelgestelde vragen over immuundeficiëntie, auto-immuniteit en allergie

Wat is het verschil tussen immuundeficiëntie en immuundysregulatie?

Immuundeficiëntie betekent dat het immuunsysteem te traag of te zwak reageert, zichtbaar als terugkerende infecties of traag herstel. Immuundysregulatie betekent dat het immuunsysteem wel krachtig genoeg reageert, maar verkeerd gericht: tegen lichaamseigen weefsel bij auto-immuunziekte, of tegen onschuldige stoffen bij allergie.

Waarom is de darm bij alle drie richtingen betrokken?

Kortketenvetzuren uit een gezond microbioom bevorderen zowel regulatoire T-cellen (relevant bij auto-immuniteit en allergie) als de algemene immuunparaatheid (relevant bij lage weerstand). Dysbiose ondermijnt dus in beide richtingen het functioneren van het immuunsysteem, ook al is het gewenste eindresultaat tegengesteld.

Waarom worden bètaglucanen en astragalus niet aanbevolen bij auto-immuunziekte?

Beide stimuleren de innate afweer. Bij een immuunsysteem dat al overactief of verkeerd gericht is, kan die stimulatie in theorie de bestaande overactiviteit versterken. Het bewijs hiervoor is overwegend mechanistisch en gebaseerd op enkele casuïstiek, niet op grote trials, maar de voorzorg is klinisch gangbaar.

Hoe werkt quercetine bij allergie?

Quercetine remt de calciuminstroom die nodig is voor mestceldegranulatie, waardoor er minder histamine en andere ontstekingsmediatoren vrijkomen. In vergelijkend onderzoek remde het de afgifte van ontstekingsmediatoren door mestcellen sterker dan cromolyn, een klassiek mestcelstabiliserend middel.

Kan een dierenarts toch kiezen voor immuunstimulatie bij auto-immuunziekte of allergie?

In specifieke situaties wel: bij een aantoonbare infectie tijdens immunosuppressieve behandeling, bij een stabiele auto-immuunziekte in goed gecontroleerde remissie, of tijdens het afbouwen van medicatie. Daarbij telt ook welk mechanisme wordt ingezet: bètaglucanen en astragalus activeren breed de T- en B-celrespons, terwijl Lactoferrine vooral antimicrobieel werkt via ijzersequestratie, zonder diezelfde adaptieve respons aan te wakkeren. Dit blijft altijd een individuele afweging van de behandelend dierenarts.

Conclusie

Niet elk immuunprobleem vraagt om meer weerstand. Lage weerstand, auto-immuunziekte en allergie delen een basis in de darm-immuunas, oxidatieve balans en voedingscofactoren, maar vragen daarna tegenovergestelde sturing: stimulatie bij een te zwakke afweer, modulatie bij een te felle of verkeerd gerichte afweer.

We verhogen niet blind de weerstand. We ondersteunen de richting die past bij wat er werkelijk speelt.

 

Literatuur

  1. Zheng Y, Ren W, Zhang L, Zhang Y, Liu D, Liu Y. A Review of the Pharmacological Action of Astragalus Polysaccharide. Front Pharmacol. 2020;11:349. doi:10.3389/fphar.2020.00349.
  2. Kim CH. Complex regulatory effects of gut microbial short-chain fatty acids on immune tolerance and autoimmunity. Cell Mol Immunol. 2023;20(4):341-350. doi:10.1038/s41423-023-00987-1.
  3. Schiweck C, Edwin Thanarajah S, Aichholzer M, Matura S, Reif A, Vrieze E, et al. Regulation of CD4+ and CD8+ T Cell Biology by Short-Chain Fatty Acids and Its Relevance for Autoimmune Pathology. Int J Mol Sci. 2022;23(15):8272. doi:10.3390/ijms23158272.
  4. Liu P, Zhao H, Luo Y. Anti-Aging Implications of Astragalus Membranaceus (Huangqi): A Well-Known Chinese Tonic. Aging Dis. 2017;8(6):868-886. doi:10.14336/ad.2017.0816.
  5. Weng Z, Zhang B, Asadi S, Sismanopoulos N, Butcher A, et al. Quercetin Is More Effective than Cromolyn in Blocking Human Mast Cell Cytokine Release and Inhibits Contact Dermatitis and Photosensitivity in Humans. PLoS ONE. 2012;7(3):e33805. doi:10.1371/journal.pone.0033805.
  6. Pezzali JG, Shoveller AK. Herbal paw-sibilities: potential use and challenges of Astragalus membranaceus and Panax species (ginseng) in diets intended for cats and dogs. Anim Front. 2024;14(3):17-27. doi:10.1093/af/vfae009.

Deze informatie is educatief van aard en gebaseerd op beschikbare wetenschappelijke literatuur. De genoemde studies zijn niet altijd direct veterinair of specifiek voor de hier beschreven formulering. Deze tekst vervangt geen veterinair consult en bevat geen therapeutische claims.



Artikel toegevoegd aan winkelwagen.
0 artikel - € 0,00
Secret Link