Supplementen tijdens chemotherapie bij hond en kat: welke interacties moet je kennen?
Welke supplementen kunnen wel en niet samen met chemotherapie, waarom de timing van antioxidanten ertoe doet, en hoe CYP450 en P-glycoproteïne bepalen of een supplement de kuur sterker, zwakker of giftiger maakt.
Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Bijgewerkt op 18 november 2026.
Het korte antwoord
Niet elk supplement is veilig naast chemotherapie, maar met kennis van vier mechanismen is het goed te overzien. Antioxidanten rond de toediening kunnen de oxidatieve schade dempen waarmee doxorubicine, carboplatine en alkylerende middelen werken. Remming van CYP450 verhoogt de spiegel van veel middelen, maar verlaagt juist de werking van cyclofosfamide. Remming van P-glycoproteïne verhoogt de blootstelling aan doxorubicine en vincristine, met honden met een ABCB1-variant als risicogroep [1]. En immuunstimulerende bètaglucanen werken tegen wat corticosteroïden beogen.
Daarnaast verkort prednisolon vóór de start van de chemotherapie bij lymfoom de overleving [2], en zijn NSAIDs en corticosteroïden samen een risicovolle combinatie [3]. Supplementen zijn altijd een aanvulling op, nooit een vervanging van, het protocol van de behandelend oncoloog.
Kernpunten
- Pauzeer sterke antioxidanten 48 tot 72 uur rond oxidatief werkende chemotherapie; daarbuiten is er geen reden tot terughoudendheid
- Curcumine, berberine, quercetine en silymarine remmen CYP3A en P-glycoproteïne; let op bij vincristine, doxorubicine en toceranib [1][4]
- Cyclofosfamide moet in de lever worden geactiveerd; een CYP-remmer kan de werking juist verminderen [5]
- Honden met lymfoom die vóór de chemotherapie al steroïden kregen, hadden een kortere remissie en overleving [2]
- Sint-janskruid verlaagt medicatiespiegels en hoort niet bij een hond of kat in chemotherapie [6]
Deze serie over supplementen en medicatie
Deel 1: Supplementen voor je hond of kat: heb je een dierenarts nodig?
Deel 2: Mag ik mijn eigen medicijnen aan mijn hond of kat geven?
Deel 3: Supplementen naast medicijnen: waar moet je op letten?
Deel 4: dit artikel
Welke vier mechanismen verklaren bijna alle interacties?
Vrijwel elke interactie in dit artikel valt in een van deze vier groepen. Wie ze kent, kan ze ook toepassen op middelen die hier niet genoemd worden.
1. Antioxidanten en oxidatieve schade
Antioxidanten kunnen de reactieve zuurstofverbindingen wegvangen waarmee doxorubicine, platinaderivaten en alkylerende middelen tumorcellen beschadigen. Dat speelt alleen bij deze middelen en alleen rond de toediening.
2. CYP450: remming en inductie
Remming verhoogt de spiegel van middelen die via CYP450 worden afgebroken, inductie verlaagt hem. Bij een prodrug werkt het andersom, omdat het middel dan juist geactiveerd moet worden.
3. P-glycoproteïne
Doxorubicine, mitoxantron en de vinca-alkaloïden worden door dit pompeiwit uit weefsels gepompt. Remming verhoogt de blootstelling en daarmee de bijwerkingen.
4. Tegengestelde werking
Immuunstimulerende bètaglucanen werken tegen wat corticosteroïden of ciclosporine juist willen bereiken. Geen enzym of transporter, maar een tegengestelde richting.
Welke chemokuren komen het meest voor bij hond en kat?
De keuze hangt af van het type tumor. Voor dit artikel zijn twee vragen per middel belangrijk: werkt het oxidatief, en loopt het via CYP450 of P-glycoproteïne?
| Middel | Meest gebruikt bij | Werking | Interactieroute | Belangrijke bijwerking |
|---|---|---|---|---|
| Doxorubicine | Lymfoom, hemangiosarcoom, osteosarcoom | Vormt zuurstofradicalen en remt topo-isomerase II | Oxidatief, P-gp, CYP450 | Cumulatieve schade aan het hart |
| Carboplatine | Osteosarcoom, carcinomen, melkkliertumoren | Platinaderivaat; DNA-schade en oxidatieve schade | Oxidatief, via de nieren | Beenmergonderdrukking |
| Cyclofosfamide | Lymfoom, sarcomen, metronomisch | Alkylerend; prodrug die in de lever geactiveerd wordt | Activering via CYP450, oxidatief | Steriele bloederige blaasontsteking |
| Vincristine en vinblastine | Lymfoom, mestceltumor, TVT | Remt de celdeling via microtubuli; niet sterk oxidatief | P-gp, CYP3A | Zenuwschade, darmstilstand, neutropenie |
| Lomustine (CCNU) | Mestceltumor, lymfoom, hersentumoren | Alkylerend, passeert de bloed-hersenbarrière | Afbraak in de lever | Leverschade [7] |
| Mitoxantron | Lymfoom, carcinomen | Topo-isomerase II-remmer, minder radicaalvorming | P-gp | Beenmergonderdrukking, minder schade aan het hart |
| Toceranib (Palladia) | Mestceltumor, diverse solide tumoren | Tyrosinekinaseremmer, remt ook bloedvatvorming | Afbraak via CYP3A4 | Diarree, maag-darmzweren, hoge bloeddruk, eiwitverlies via de nieren [4] |
| L-asparaginase | Lymfoom | Breekt asparagine af en remt de eiwitaanmaak in tumorcellen | Geen relevante supplementroute | Overgevoeligheid, pancreatitis |
Waarom is de timing van antioxidanten tijdens chemotherapie belangrijk?
Antioxidanten rond de toediening kunnen in theorie niet alleen gezonde cellen, maar ook tumorcellen beschermen tegen de oxidatieve schade waarmee bepaalde kuren werken. Een veel geciteerde review in het Journal of the National Cancer Institute raadt antioxidanten tijdens chemotherapie daarom af, al erkennen de auteurs dat het bewijs tegenstrijdig is [8].
Die tegenstrijdigheid wordt door beide kanten selectief geciteerd. Een systematische review van 19 humane studies vond geen aanwijzing dat antioxidanten de werking van chemotherapie verminderden, en in verschillende studies juist minder bijwerkingen [9]. Maar veel van die studies waren klein, gebruikten verschillende stoffen en doseringen, en waren niet opgezet om een verlies aan werking aan te tonen. Afwezigheid van bewijs voor schade is geen bewijs van veiligheid.
Mijn positie is daarom niet dat antioxidanten schadelijk zijn, maar dat de timing niets kost en het risico wel. Een pauze van enkele dagen rond de toediening neemt de belangrijkste theoretische zorg weg. Daarbuiten is er geen reden tot terughoudendheid, en in de herstelfase is er juist goede grond om ze in te zetten.
De regel rond de toediening
Sterke antioxidanten, zoals hoog gedoseerde of liposomale vitamine C, glutathion, NAC en curcumine, worden niet gegeven in de 48 tot 72 uur rond toediening van oxidatief werkende chemotherapie: doxorubicine, platinaderivaten en alkylerende middelen. Bij vincristine en vinblastine speelt dit mechanisme niet, omdat die via de microtubuli werken. Stem de precieze timing altijd af met de behandelend oncoloog.
Waarom is P-glycoproteïne bij chemotherapie zo belangrijk?
Doxorubicine, mitoxantron en de vinca-alkaloïden worden door P-glycoproteïne uit cellen gepompt. In de oncologie is dat vooral bekend als resistentiemechanisme: tumorcellen met veel van dit eiwit pompen het middel naar buiten. Maar hetzelfde eiwit bepaalt in gezond weefsel hoeveel van het middel er terechtkomt, en daar zit de interactie [1].
Curcumine, quercetine, berberine en silymarine remmen P-glycoproteïne. Bij een normaal dier betekent dat een hogere blootstelling aan het middel, met meer beenmergonderdrukking en zenuwschade als voorspelbaar gevolg. Bij honden met een ABCB1-variant, waarbij het eiwit al niet werkt, komt die remming bovenop een bestaand tekort. Vincristine en doxorubicine staan expliciet op de lijst van middelen waarvoor deze honden gevoeliger zijn [1].
De combinatie die extra aandacht vraagt
Een hond van een herdersras die vincristine of doxorubicine krijgt en daarnaast een supplement dat P-glycoproteïne remt. Laat bij deze rassen het ABCB1-genotype bepalen voordat een CHOP-protocol start, en meld het supplementgebruik expliciet aan de oncoloog. Het gaat om middelen met een smalle veiligheidsmarge, waarbij de eerste uiting van te hoge blootstelling een ernstige neutropenie kan zijn.
Waarom werkt de interactie bij cyclofosfamide de andere kant op?
Cyclofosfamide is een prodrug. Het toegediende middel is inactief en moet in de lever via CYP450, vooral CYP2B6 en CYP3A, worden omgezet naar de werkzame stof [5]. Een CYP-remmend supplement, zoals curcumine, berberine of CBD, verhoogt hier dus niet de spiegel, maar kan de activering verminderen. Dat is een stil risico: er is geen bijwerking die waarschuwt, het middel doet gewoon minder. Dezelfde logica speelt bij clopidogrel, uitgewerkt in deel 3.
Bij cyclofosfamide speelt daarnaast de steriele bloederige blaasontsteking, veroorzaakt door de afbraakstof acroleïne [5]. De reguliere aanpak is dosering in de ochtend, ruim laten drinken en vaak uitlaten. Bespreek daarom alles wat de urineproductie of de blaaswand beïnvloedt.
Waar moet je op letten bij toceranib (Palladia)?
Toceranib wordt veel gebruikt bij mestceltumoren en steeds vaker bij andere solide tumoren. Het wordt in de lever afgebroken, en de productinformatie waarschuwt tegen combinatie met sterke CYP3A4-remmers, omdat die de spiegel kunnen verhogen. Ook gelijktijdig gebruik van NSAIDs wordt afgeraden vanwege het risico op maag-darmzweren [4].
Curcumine, berberine en CBD remmen CYP3A in laboratoriumonderzoek [10]. Bij een middel waarvan de bijwerkingen al bestaan uit diarree, maag-darmzweren en eiwitverlies via de nieren is een hogere spiegel geen theoretische zorg. In een fase-I-studie bij honden met mestceltumoren was neutropenie de dosisbeperkende bijwerking van toceranib met vinblastine, en moest de vinblastinedosis met meer dan de helft omlaag; een mogelijke verklaring is dat beide middelen via CYP3A worden afgebroken [11]. Een supplement dat diezelfde route remt, telt daar bovenop.
Waarom liever geen sint-janskruid bij chemotherapie?
Waar de meeste supplementen in dit artikel enzymen remmen, doet sint-janskruid het tegenovergestelde: het stimuleert CYP3A4 en P-glycoproteïne, waardoor medicatiespiegels dalen. Bij mensen verlaagde sint-janskruid de blootstelling aan de werkzame stof van het cytostaticum irinotecan met ruim 40% [6]. Bij hond en kat is dit niet onderzocht, maar het mechanisme is hetzelfde. Een lagere spiegel betekent onderbehandeling, zonder dat iemand het als interactie herkent. Sint-janskruid hoort daarom niet bij een dier die in behandeling is met chemotherapie.
Kunnen paddenstoelextracten de werking van chemotherapie beïnvloeden?
Medicinale paddenstoelen zoals Coriolus versicolor, Grifola frondosa en Lentinula edodes bevatten bètaglucanen, die NK-cellen en macrofagen activeren. In een studie van de Universiteit van Pennsylvania hadden honden met hemangiosarcoom van de milt die alleen polysaccharopeptide uit Coriolus versicolor kregen een mediane overleving van 199 dagen, tegenover eerder gerapporteerde 86 dagen zonder verdere behandeling [12].
Bewijs: beperkt. Het was een kleine studie zonder gelijktijdige controlegroep, bij één tumorsoort en zonder vergelijking met standaardchemotherapie. Het is geen bewijs dat paddenstoelextracten chemotherapie kunnen vervangen.
Omdat bètaglucanen het immuunsysteem activeren, kunnen ze twee kanten op werken. Bij een dier dat ook corticosteroïden of ciclosporine krijgt, werken ze het behandeldoel tegen. Bij lymfoom, waar prednisolon vaak deel is van het protocol, is dat geen randgeval maar de regel. Daarnaast ligt het nadir bij de meeste protocollen rond zeven dagen na toediening. Juist dan is een immuunstimulerend supplement aantrekkelijk, maar ook de kans het grootst dat een verandering ten onrechte aan het supplement wordt toegeschreven. Bloedcontrole rond het nadir hoort leidend te zijn.
Waarom worden corticosteroïden en chemotherapie niet zomaar gecombineerd?
Bij lymfoom en leukemie is de timing van corticosteroïden cruciaal. In een Italiaanse studie bij 273 honden met diffuus grootcellig B-cellymfoom hadden honden die vóór de chemotherapie al steroïden kregen een significant kortere tijd tot terugval en een kortere overleving dan honden zonder voorbehandeling. Dat gold ongeacht de dosis of de duur. Ook was de diagnose met flowcytometrie minder vaak bruikbaar na steroïden [2]. Het advies is daarom: geen corticosteroïden voordat de diagnose bevestigd en getypeerd is, behalve in acute, levensbedreigende situaties.
Binnen een chemotherapieprotocol ligt het anders. In een Nederlands gerandomiseerd onderzoek bij 81 honden met lymfoom maakte het voor het resultaat niet uit of prednisolon in het protocol zat of niet [13]. Het probleem zit dus vooral in steroïden vóór de start. De hond die niet eet en prednisolon meekrijgt om de eetlust te verbeteren, terwijl de diagnose nog niet rond is, is precies het scenario waarin dit misgaat.
Zijn NSAIDs en corticosteroïden samen veilig bij kanker?
Nee, in de regel niet. Bij honden met een maag- of darmperforatie op een COX-2-selectieve NSAID kregen veel honden tegelijk een corticosteroïd of een andere NSAID [3]. Bij kanker komt die combinatie vaker voor dan gedacht, omdat NSAIDs worden ingezet bij tumoren die COX-2 aanmaken, zoals blaascarcinomen [14], en corticosteroïden bij lymfatische tumoren of voor comfort.
Bij metronomische chemotherapie komt dit samen. Het klassieke protocol combineert laag gedoseerd cyclofosfamide met een NSAID en stelde bij honden met onvolledig verwijderde weke-delensarcomen de terugkeer van de tumor duidelijk uit [15]. Dat betekent ook dat het dier langdurig een NSAID krijgt. Elke stof die daar het bloedingsrisico of de maagwandirritatie bij verhoogt, zoals curcumine, ginkgo of hoge doses omega-3, hoort in dat licht beoordeeld te worden.
Hoe zit het met curcumine en de liposomale vorm?
Curcumine remt in laboratoriumonderzoek meerdere CYP-enzymen, waaronder CYP3A4, en ook glucuronidering [10]. Bij gewone curcumine is de opname zo laag dat dit in de praktijk zelden tot een klinisch relevante interactie leidt. Maar liposomale en andere goed opneembare vormen zijn juist ontworpen om de blootstelling te verhogen. Dan moet je ervan uitgaan dat de remming van CYP3A en P-glycoproteïne wel meetelt. Bij een dier op vincristine, doxorubicine of toceranib is dat een reden tot terughoudendheid, en niet alleen rond de toedieningsdag.
Helpt leverondersteuning bij lomustine?
Lomustine kan de lever beschadigen [7]. In een gerandomiseerde studie kreeg een deel van de honden op lomustine ook SAMe en silybine. Een stijging van de leverenzymen kwam voor bij 84% van de honden zonder en 68% van de honden met de combinatie, en honden zonder kregen vaker uitstel of stopzetting van de kuur [16].
Bewijs: matig. De studie was niet dubbelblind, had geen echte placebogroep en werd gefinancierd door de fabrikant. Slechts één van de vijftig honden kreeg klinische leverschade, dus het klinisch belang van de lagere enzymen is niet aangetoond. Bovendien remt silymarine zelf CYP3A4, glucuronidering en mogelijk P-glycoproteïne. Bij lomustine, dat in de lever wordt afgebroken, is dat geen neutrale toevoeging. Leverondersteuning tijdens chemotherapie hoort dus met de oncoloog besproken te worden.
Zijn omega-3-vetzuren veilig naast chemotherapie?
Over het algemeen wel, en er is zelfs bewijs voor een gunstig effect. In een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij honden met lymfoom die doxorubicine kregen, ging visolie met arginine samen met een langere ziektevrije periode en overleving [17].
Dat past bij een breder punt: de voedingstoestand weegt vaak zwaarder dan de interactievraag. Gewichts- en spierverlies zijn bij kanker ongunstig, en een dier dat door misselijkheid te weinig eiwit binnenkrijgt, verdraagt chemotherapie slechter. Let wel op bij pancreatitis, hoge bloedvetten of eiwitverlies via de darm, en breng de dosis enkele dagen voor een operatie terug vanwege het milde remmende effect op de bloedplaatjes. Bij een metronomische NSAID telt dat effect op.
Hoe voorkom je dat misselijkheid tot zelf bijsturen leidt?
Vertraagd braken na doxorubicine is goed te voorkomen: maropitant verminderde in een gecontroleerde studie bij honden het braken duidelijk [18]. Voor de eetlust bestaan geregistreerde middelen, bij de kat ook mirtazapine op de huid. De meeste ongeplande supplementen beginnen hier: een dier dat niet eet, brengt de eigenaar tot actie, en dan verschijnen kruidenmengsels, eetlustopwekkers of corticosteroïden zonder overleg. De beste preventie van een interactie is dat misselijkheid en eetlust regulier goed worden aangepakt.
Is ozontherapie te combineren met chemotherapie?
Het voor de hand liggende antwoord is dat ozon ook oxidatief is en dus net als antioxidanten vermeden moet worden. Het mechanisme ligt eerder omgekeerd. Ozontherapie werkt via een hormetisch effect: een korte, gecontroleerde oxidatieve prikkel activeert de Nrf2-route, die beschermende antioxidantenzymen aanmaakt [19].
Er is één gecontroleerde studie bij honden. Vijfentwintig teven met melkkliertumoren kregen na de operatie carboplatine, waarvan 14 ook ozontherapie. De ozongroep had een betere oxidatieve balans, hogere aantallen rode bloedcellen en bloedplaatjes, minder bijwerkingen en een betere overleving en kwaliteit van leven [20].
Kanttekening: de bewijsbasis is dun
Een overzicht van de humane literatuur noemt een theoretische zorg dat ozon oxidatieve chemotherapie in het laboratorium versterkt, en een onduidelijke invloed op CYP-enzymen en P-glycoproteïne [21]. Het gaat bovendien om één kleine veterinaire studie bij één tumorsoort.
Mijn lijn: een volle pauze van enkele dagen voor en na de chemotherapie lijkt op basis van de huidige gegevens niet nodig, maar ik ozoneer niet op de dag van toediening zelf. Meer achtergrond vind je op ozontherapie (natuurlijkgezondedieren.nl) en in de blog over inwendige ozontherapie.
Hoe kijkt de Chinese diergeneeskunde naar chemotherapie?
In de traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM) wordt chemotherapie gezien als een sterk middel dat de tumor aanpakt, maar ook Qi, bloed en Yin verbruikt. Misselijkheid en weinig eetlust passen bij een verzwakte Milt en Maag, en beenmergonderdrukking bij een tekort aan bloed en Nier-Jing [22]. Chinese kruiden worden dan gekozen om die patronen te ondersteunen. Maar kruiden zijn werkzame stoffen: ook voor hen gelden de regels van CYP450, P-glycoproteïne en antioxidanten uit dit artikel. Acupunctuur heeft daarbij het voordeel dat het geen interacties geeft; bij mensen vermindert stimulatie van acupunctuurpunten de acute misselijkheid door chemotherapie [23].
| TCM-patroon | Wat eigenaren zien | Mogelijke westerse verklaring (hypothese) |
|---|---|---|
| Milt Qi-tekort met Maag-Qi die opstijgt | Misselijkheid, braken, weinig eetlust, zachte ontlasting | Schade aan het darmslijmvlies en misselijkheid via het braakcentrum |
| Bloed-tekort | Bleke slijmvliezen, moe, snel uitgeput | Beenmergonderdrukking met bloedarmoede |
| Qi- en Yin-tekort | Vermagering, dorst, droge vacht, onrust in de nacht | Cachexie, uitdroging en oxidatieve belasting |
| Nier-Jing-tekort | Zwakte, haaruitval, langzaam herstel na de kuur | Schade aan snel delende cellen en verminderd herstelvermogen |
Deze koppeling is een klinische interpretatie en geen bewezen verband.
Overzicht: welke stof wanneer?
| Stof | Werking | Beleid rond chemotherapie |
|---|---|---|
| Vitamine C (hoog gedoseerd of liposomaal) | Antioxidant | Pauzeren 48 tot 72 uur rond oxidatief werkende chemotherapie; daarna vrij inzetbaar |
| Glutathion en NAC | Antioxidant, glutathionvoorloper | Zelfde pauze; vooral waardevol in de herstelfase en bij leverbelasting |
| Curcumine (goed opneembaar) | Antioxidant, remt CYP3A4 en P-gp | Zelfde pauze, en bij toceranib, vincristine of doxorubicine ook daarbuiten terughoudend |
| Berberine | Remt CYP en P-gp | Zelfde pauze; extra aandacht bij cyclofosfamide vanwege de activering |
| Silymarine | Leverondersteunend, remt CYP3A4 en P-gp | Alleen in overleg, vooral bij lomustine |
| Bètaglucanen uit paddenstoelen | Immuunstimulerend | Niet starten zonder overleg bij gelijktijdige corticosteroïden of ciclosporine |
| Omega-3 (EPA en DHA) | Ontstekingsremmend, mild bloedplaatjesremmend | Doorgaans veilig; dosis terugbrengen voor een operatie en bij een metronomische NSAID |
| Lactoferrine | Immuunmodulerend, ijzerbindend | Doorgaans veilig; niet tegelijk met ijzersuppletie |
| Prebiotische vezels | Darmbarrière en microbioom | Doorgaans veilig; bij ernstige neutropenie rond het nadir overleggen |
| CoQ10 | Ondersteunt de mitochondriën | Relevant na doxorubicine; geen bekende interactie met de kuur zelf |
| Sint-janskruid | Stimuleert CYP3A4 en P-gp | Niet gebruiken tijdens chemotherapie; verlaagt medicatiespiegels |
Deze regels zijn uitgangspunten, geen protocol. De exacte timing hoort altijd te worden afgestemd met de behandelend oncoloog, die het protocol en de conditie van het dier kent.
Wat kun je als eigenaar zelf doen?
1
Deel een volledig overzicht van alle supplementen met de oncoloog voordat de chemotherapie start, ook vrij verkrijgbare. Neem de verpakkingen mee.
2
Vraag expliciet naar de timing van antioxidanten en immuunstimulerende supplementen rond de toedieningsdagen, en naar het moment van het nadir.
3
Meld het ras. Bij herdersrassen is het ABCB1-genotype van belang voor vincristine en doxorubicine.
4
Geef geen prednisolon vóór de diagnose en combineer nooit zelf een NSAID met corticosteroïden.
5
Laat misselijkheid en eetlust regulier aanpakken. Daar bestaan geregistreerde middelen voor, zodat er niet uit nood iets anders wordt geprobeerd.
6
Bespreek een geplande operatie en of omega-3 en andere bloedplaatjesremmende supplementen tijdelijk omlaag moeten.
Direct naar de dierenarts of oncoloog
- Koorts, sufheid of niet eten rond het nadir, ongeveer een week na de toediening
- Braken of diarree die langer dan een dag duurt, of bloed in braaksel of ontlasting
- Bloed in de urine of pijnlijk plassen tijdens cyclofosfamide
- Wankelen, zwakte of verstopping na vincristine
- Zwarte ontlasting tijdens gebruik van een NSAID of corticosteroïd
Een integratief consult is zinvol als:
- je wilt weten welke supplementen naast het protocol van de oncoloog veilig zijn;
- je hond een herdersras is en vincristine of doxorubicine krijgt;
- je dier misselijk is of afvalt en je de voeding wilt optimaliseren;
- je acupunctuur of ozontherapie naast de chemotherapie overweegt;
- je na afloop van de kuur het herstel wilt ondersteunen.
Integratieve begeleiding naast de oncoloog
Stefan Veenstra DVM beoordeelt welke supplementen en behandelingen passen bij het protocol van de oncoloog, en stemt de timing met hem of haar af. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.
Veelgestelde vragen over supplementen en chemotherapie
Mag ik antioxidanten geven tijdens chemotherapie?
Niet zonder overleg. Bij chemotherapie die via oxidatieve schade werkt, zoals doxorubicine, carboplatine en cyclofosfamide, kunnen antioxidanten rond de toediening in theorie de werking verminderen. Een pauze van 48 tot 72 uur rond de toediening neemt die zorg weg. Daarbuiten is er geen reden tot terughoudendheid.
Welke supplementen pauzeer ik rond chemotherapie?
Bij oxidatief werkende chemotherapie: hoog gedoseerde vitamine C, glutathion, NAC, goed opneembare curcumine en berberine, 48 tot 72 uur voor en na de toediening. Bij vincristine en vinblastine speelt dit mechanisme niet. Sint-janskruid hoort helemaal niet bij chemotherapie.
Waarom is curcumine een aandachtspunt bij een hond op Palladia?
Toceranib wordt via CYP3A4 afgebroken en de productinformatie waarschuwt tegen sterke CYP3A4-remmers [4]. Curcumine, berberine en CBD remmen die route. Bij een middel dat al diarree en maag-darmzweren kan geven, is een hogere spiegel een reëel risico.
Mijn Australian shepherd krijgt vincristine. Waar moet ik op letten?
Vincristine wordt door P-glycoproteïne uit weefsels gepompt, en dat eiwit werkt bij een deel van de herdersrassen niet door een ABCB1-variant [1]. Supplementen die het eiwit remmen, zoals curcumine, quercetine, berberine en silymarine, verhogen de blootstelling verder. Laat het genotype bepalen en meld het supplementgebruik aan de oncoloog.
Kan een supplement de werking van cyclofosfamide verminderen?
Ja. Cyclofosfamide moet in de lever via CYP450 worden geactiveerd [5]. Een CYP-remmend supplement kan die activering verminderen, zonder zichtbare bijwerking.
Mag mijn hond met lymfoom prednisolon krijgen voor de chemotherapie start?
Liever niet. Honden die vóór de chemotherapie steroïden kregen, hadden een kortere remissie en overleving, ongeacht de dosis of duur, en de diagnose was minder vaak goed te stellen [2]. Alleen in acute, levensbedreigende situaties is het een afweging met de oncoloog.
Moet ik stoppen met ozontherapie rond chemotherapie?
Niet per se een volle pauze. De enige gecontroleerde veterinaire studie combineerde ozontherapie met carboplatine, met minder bijwerkingen en een betere overleving [20]. Ozoneer niet op de dag van toediening en stem het af met de oncoloog.
Conclusie
Supplementen kunnen tijdens en na chemotherapie zinvol zijn, maar timing en mechanisme wegen zwaarder dan de keuze van het supplement. Vier routes verklaren bijna alles: antioxidanten rond oxidatief werkende middelen, remming of inductie van CYP450, remming van P-glycoproteïne bij doxorubicine en de vinca-alkaloïden, en tegenwerking van immuunonderdrukking door bètaglucanen. Twee situaties keren de logica om: bij cyclofosfamide vermindert een CYP-remmer de werking, en sint-janskruid verlaagt de spiegel. Daarnaast blijven de reguliere aandachtspunten staan: geen steroïden vóór de diagnose lymfoom, geen NSAID met corticosteroïden zonder overleg, en een goede aanpak van misselijkheid en voeding doet vaak meer dan welk supplement ook.
Lees ook
- Deel 1: Supplementen voor je hond of kat: heb je een dierenarts nodig?
- Deel 2: Mag ik mijn eigen medicijnen aan mijn hond of kat geven?
- Deel 3: Supplementen naast medicijnen
- Wat liposomale supplementen zijn en waarom ze werken
- Oncologie (natuurlijkgezondedieren.nl)
- Ozontherapie (natuurlijkgezondedieren.nl)
- Supplementen voor hond en kat: een kritische reflectie (stefanveenstra.nl)
- Traditionele Chinese diergeneeskunde (stefanveenstra.nl)
Over de auteur
Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding. Een uitgebreidere, wetenschappelijke versie van deze serie voor dierenartsen en therapeuten staat op stefanveenstra.nl.
Dit artikel is educatief van aard. Waar veterinair onderzoek ontbreekt en een uitspraak berust op humaan of laboratoriumonderzoek, staat dat in de tekst. Het vervangt geen consult bij een dierenarts of de begeleiding van een oncoloog. Start, wijzig of stop nooit supplementen tijdens chemotherapie zonder overleg met de behandelend oncoloog. De beschreven stoffen en werkingsmechanismen zijn wetenschappelijke achtergrondinformatie en geen aanbeveling voor een specifiek product.
Literatuur
- Mealey KL, Owens JG, Freeman E. Canine and feline P-glycoprotein deficiency: what we know and where we need to go. Journal of Veterinary Pharmacology and Therapeutics. 2023;46(1):1-16.
- Maga I, Sabattini S, Marconato L, et al. Dose and duration of upfront steroid administration have no prognostic impact in dogs with multicentric diffuse large B-cell lymphoma. Veterinary and Comparative Oncology. 2025;23(4):509-517.
- Lascelles BDX, Blikslager AT, Fox SM, Reece D. Gastrointestinal tract perforation in dogs treated with a selective cyclooxygenase-2 inhibitor: 29 cases (2002-2003). Journal of the American Veterinary Medical Association. 2005;227(7):1112-1117.
- Zoetis. Palladia (toceranib phosphate) tablets: productinformatie. DailyMed. Geraadpleegd november 2026.
- de Jonge ME, Huitema ADR, Rodenhuis S, Beijnen JH. Clinical pharmacokinetics of cyclophosphamide. Clinical Pharmacokinetics. 2005;44(11):1135-1164.
- Mathijssen RH, Verweij J, de Bruijn P, Loos WJ, Sparreboom A. Effects of St. John’s wort on irinotecan metabolism. Journal of the National Cancer Institute. 2002;94(16):1247-1249.
- Kristal O, Rassnick KM, Gliatto JM, et al. Hepatotoxicity associated with CCNU (lomustine) chemotherapy in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2004;18(1):75-80.
- Lawenda BD, Kelly KM, Ladas EJ, et al. Should supplemental antioxidant administration be avoided during chemotherapy and radiation therapy? Journal of the National Cancer Institute. 2008;100(11):773-783.
- Block KI, Koch AC, Mead MN, Tothy PK, Newman RA, Gyllenhaal C. Impact of antioxidant supplementation on chemotherapeutic efficacy: a systematic review of the evidence from randomized controlled trials. Cancer Treatment Reviews. 2007;33(5):407-418.
- Volak LP, Ghirmai S, Cashman JR, Court MH. Curcuminoids inhibit multiple human cytochromes P450, UDP-glucuronosyltransferase, and sulfotransferase enzymes, whereas piperine is a relatively selective CYP3A4 inhibitor. Drug Metabolism and Disposition. 2008;36(8):1594-1605.
- Robat C, London C, Bunting L, et al. Safety evaluation of combination vinblastine and toceranib phosphate (Palladia) in dogs: a phase I dose-finding study. Veterinary and Comparative Oncology. 2012;10(3):174-183.
- Brown DC, Reetz J. Single agent polysaccharopeptide delays metastases and improves survival in naturally occurring hemangiosarcoma. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2012;2012:384301.
- Zandvliet M, Rutteman GR, Teske E. Prednisolone inclusion in a first-line multidrug cytostatic protocol for the treatment of canine lymphoma does not affect therapy results. The Veterinary Journal. 2013;197(3):656-661.
- Knapp DW, Richardson RC, Chan TC, et al. Piroxicam therapy in 34 dogs with transitional cell carcinoma of the urinary bladder. Journal of Veterinary Internal Medicine. 1994;8(4):273-278.
- Elmslie RE, Glawe P, Dow SW. Metronomic therapy with cyclophosphamide and piroxicam effectively delays tumor recurrence in dogs with incompletely resected soft tissue sarcomas. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2008;22(6):1373-1379.
- Skorupski KA, Hammond GM, Irish AM, et al. Prospective randomized clinical trial assessing the efficacy of Denamarin for prevention of CCNU-induced hepatopathy in tumor-bearing dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2011;25(4):838-845.
- Ogilvie GK, Fettman MJ, Mallinckrodt CH, et al. Effect of fish oil, arginine, and doxorubicin chemotherapy on remission and survival time for dogs with lymphoma: a double-blind, randomized placebo-controlled study. Cancer. 2000;88(8):1916-1928.
- Rau SE, Barber LG, Burgess KE. Efficacy of maropitant in the prevention of delayed vomiting associated with administration of doxorubicin to dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2010;24(6):1452-1457.
- Clavo B, Cánovas-Molina A, Federico M, et al. Ozone treatment in the management of chemotherapy-induced peripheral neuropathy: a review of rationale and research directions. Cancers. 2025;17(14):2278.
- Silva LP, Portela RW, Machado MC, et al. Ozone therapy in the integrated treatment of female dogs with mammary cancer: oxidative profile and quality of life. Antioxidants. 2024;13(6):673.
- CAM-Cancer Consortium. Ozone therapy. cam-cancer.org. Geraadpleegd november 2026.
- Xie H, Preast V. Traditional Chinese Veterinary Medicine: Fundamental Principles. 2nd ed. Reddick (FL): Chi Institute Press; 2013.
- Ezzo JM, Richardson MA, Vickers A, et al. Acupuncture-point stimulation for chemotherapy-induced nausea or vomiting. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006;(2):CD002285.