Anaalklierontsteking bij de hond: waarom het steeds terugkomt en wat je eraan kunt doen
Je hond sleeët over de grond, bijt aan zijn staartbasis of ruikt naar vis. De dierenarts leegt de anaalklieren en het probleem lijkt opgelost, tot het een paar weken later terugkomt. Waarom dat gebeurt, en wat je structureel kunt doen.
Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam.
Het korte antwoord
Anaalklierproblemen komen bij ongeveer 4% van de honden per jaar voor, vaker bij kleine en kortsnuitige rassen [1]. Diarree, huidproblemen en overgewicht verhogen het risico [2]. Legen lost de klacht tijdelijk op, maar zolang de ontlasting te zacht blijft of een allergie de huid rond de anus ontsteekt, komt het terug. Let op: sleeën en likken aan het achterwerk komt bij allergische honden ook voor zonder dat de anaalklieren vol zijn [3].
Kernpunten
- 4,4% van de Engelse honden had in één jaar een anaalklierprobleem [1]
- Cavalier King Charles spaniël, cockapoo en kortsnuitige rassen lopen het meeste risico [1]
- Diarree, huidproblemen en overgewicht verhogen het risico [2]
- Sleeën en likken rond de anus komt vaak voor bij atopie en voedselallergie, ook zonder volle anaalklieren [3]
- Een nieuwe, harde zwelling bij de anus moet altijd worden onderzocht op een tumor
Meer over darm en huid
Mijn hond heeft steeds zachte ontlasting of diarree
Mijn hond krabt zich kapot
De darm-huid-as bij de hond
Dit artikel: anaalklierontsteking bij de hond
Wat zijn anaalklieren eigenlijk?
Anaalklieren, officieel anaalzakjes, zijn twee kleine zakjes aan weerszijden van de anus, op ongeveer vier en acht uur als je de klok als referentie neemt. Ze maken een sterk ruikende vloeistof waarmee honden hun geur achterlaten. Elke hond heeft zijn eigen geur, vergelijkbaar met een vingerafdruk.
Normaal worden de zakjes bij elke ontlasting een beetje leeggedrukt door de druk van de passerende keutel. Is de ontlasting te zacht, of raakt de uitvoergang verstopt, dan hoopt de vloeistof zich op. Dat geeft ongemak, jeuk en uiteindelijk ontsteking.
Er zijn drie stadia, die in elkaar overlopen: verstopping, ontsteking en een abces. Verstopping is de vorm die het vaakst terugkomt [2].
Hoe herken je problemen met de anaalklieren?
Sleeën (scooting)
Je hond schuift met zijn achterwerk over de grond of het tapijt, door jeuk en ongemak.
Likken of bijten aan staartbasis of anus
Vaak verward met vlooienallergie of rugpijn. Beide kunnen ook echt de oorzaak zijn.
Visgeur
Een plotselinge, sterke vislucht, ook na wassen, past bij volle of lekkende anaalzakjes.
Pijn bij zitten of poepen
Moeite met zitten, rondjes draaien of kreunen bij de ontlasting wijst op ontsteking of een abces.
Belangrijk: niet elke hond die sleeët heeft volle anaalklieren. In een studie bij 250 honden met huidproblemen kwam perianale jeuk vooral voor bij atopie en voedselallergie, en hing het niet samen met verstopte anaalzakjes [3]. Wie dan steeds de klieren leegt, behandelt de verkeerde oorzaak. Ook lintwormen kunnen jeuk rond de anus geven [4].
Waarom komt het steeds terug?
Dit is de vraag die de meeste eigenaren stellen na de derde of vierde keer legen. Legen behandelt de klacht, niet de oorzaak. Die zit meestal in een van deze factoren:
- Te zachte ontlasting. Een zachte keutel drukt de zakjes onvoldoende leeg. Diarree verhoogde in een Nederlandse studie duidelijk het risico op anaalklierproblemen [2]. Een verstoorde darmflora, onvoldoende vezels of een voeding die niet past, liggen daar vaak aan ten grondslag. Meer lees je in mijn hond heeft steeds zachte ontlasting of diarree.
- Allergie en huidproblemen. Huidproblemen verhoogden het risico ook [2]. Bij atopie en voedselallergie is de huid rond de anus vaak ontstoken, wat de uitvoergang kan vernauwen en de inhoud kan veranderen [4].
- Overgewicht. Dikke honden hadden vaker anaalklierproblemen [2]. Vet rond de anus vermindert de druk op de zakjes.
- Ras en bouw. De cavalier King Charles spaniël, King Charles spaniël en cockapoo hadden ruim drie keer zo vaak een probleem als kruisingen, en kortsnuitige rassen 2,6 keer zo vaak als langsnuitige [1]. Bij sommige honden ligt de uitvoergang ongunstig of is hij van nature nauw.
Dat een verstoorde darm via een verhoogde doorlaatbaarheid ook laaggradige ontsteking in de wand van de anaalzakjes veroorzaakt, is een plausibele maar niet onderzochte verklaring. In de praktijk zie ik wel dat honden met terugkerende anaalklierproblemen vaak ook darm- of huidklachten hebben.
Wat doet de dierenarts?
De dierenarts leegt de anaalzakjes, van buitenaf of via de endeldarm. Bij ontsteking worden de zakjes soms gespoeld en gevuld met een ontstekingsremmende zalf, en bij een abces volgt drainage, pijnstilling en vaak antibiotica. In een Engelse studie kreeg 20% van de honden met een anaalklierprobleem antibiotica en 12% pijnstilling [1]. Bij steeds terugkerende problemen kan een sacculectomie worden overwogen; het resultaat is beter als eerst de onderliggende oorzaken medisch zijn aangepakt [2].
Het onderzoek van de endeldarm is ook belangrijk om een anaalkliertumor uit te sluiten, zeker bij een oudere hond met een harde zwelling aan één kant.
Niet te vaak preventief uitdrukken
Bij de meeste honden is het routinematig uitdrukken van de anaalklieren, bijvoorbeeld bij elk trimsalonbezoek, niet nodig. Beschadiging bij het uitdrukken wordt genoemd als een van de oorzaken van ontsteking [4]. Dat herhaald uitdrukken op termijn littekens en een nauwere uitvoergang geeft, is een veelgehoorde en logische gedachte, maar niet onderzocht. Het advies: alleen legen als er klachten zijn of als de zakjes bij controle aantoonbaar vol zijn, en daarnaast de oorzaak aanpakken.
Wat kan voeding doen?
Voeding bepaalt in grote mate de ontlasting, en de ontlasting bepaalt of de anaalzakjes vanzelf leeg worden gedrukt. Vezels voor stevigere ontlasting zijn een logisch en veelgegeven advies, maar zijn bij anaalklierproblemen nooit in een gecontroleerde studie onderzocht.
- Zorg voor stevige, goed gevormde ontlasting. Een worstvormige keutel die zijn vorm houdt is het doel. Veel honden krijgen stevigere ontlasting met verse, licht gekookte of rauwe voeding met een passend vezelgehalte. In de praktijk zie ik bij een deel van de honden het sleeën binnen een paar weken afnemen na zo’n overstap.
- Voeg vezels toe bij zachte ontlasting. Geraspte pompoen, courgette of psylliumvezels maken de ontlasting steviger en voeden de darmflora. Begin met een kleine hoeveelheid, aangepast aan het formaat van je hond, en geef er voldoende water bij.
- Brok is niet per se het probleem. Droogvoer bevat juist weinig vocht. Of een voer werkt, hangt vooral af van de verteerbaarheid en het vezelgehalte, en van hoe jouw hond erop reageert.
- Denk aan voedselallergie. Gaan anaalklierproblemen samen met jeuk aan poten, oren of liezen, overweeg dan een eliminatiedieet van minstens acht weken. Lees meer in mijn hond krabt zich kapot.
- Houd je hond op gewicht. Overgewicht verhoogt het risico; afvallen helpt.
Aanvullende ondersteuning
Bij zachte ontlasting kunnen prebiotische vezels en probiotica de darmflora ondersteunen. Bij een allergische component staat de behandeling van de allergie voorop; omega-3-vetzuren (EPA en DHA) en PEA kunnen daarbij de huid ondersteunen. Lees meer over de samenhang tussen darm en huid in de darm-huid-as bij de hond.
Hoe kijkt de Chinese diergeneeskunde naar anaalklierproblemen?
In de traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM) wordt naar het patroon van de klachten en de ontlasting gekeken [5].
| TCM-patroon | Wat eigenaren zien | Mogelijke westerse verklaring (hypothese) |
|---|---|---|
| Vocht-Hitte in het onderste deel | Rode, gezwollen, pijnlijke anus, sterke geur, likken, soms een abces | Actieve ontsteking of infectie van de anaalzakjes |
| Milt-Qi-tekort | Zachte, brijige ontlasting, steeds volle klieren, sloom na het eten | Te zachte ontlasting door verminderde vertering of dysbiose |
| Wind-Hitte in de huid | Jeuk rond anus, poten en oren, sleeën zonder volle klieren | Atopie of voedselallergie met perianale jeuk |
| Qi- en Bloedstagnatie | Harde, terugkerende zwelling aan één kant, oudere hond | Chronische verstopping, littekenvorming of een tumor die uitgesloten moet worden |
Deze koppeling is een klinische interpretatie en geen bewezen verband.
Wat kun je thuis doen?
1
Controleer de ontlasting. Stevige, worstvormige keutels zijn het doel. Te zachte ontlasting is vaak het vroegste teken.
2
Laat je de klieren voelen. Vraag je dierenarts om te laten zien hoe je van buitenaf kunt voelen of de zakjes vol zijn. Zo kun je op tijd ingrijpen zonder routinematig te legen.
3
Voeg vezels toe bij zachte ontlasting. Geraspte pompoen of een kleine hoeveelheid psyllium geeft bij veel honden binnen enkele dagen stevigere ontlasting.
4
Houd een dagboek bij. Noteer voeding, ontlasting, jeuk en sleeën. Zo zie je verbanden met voeding, seizoen of stress.
5
Houd het gewicht op peil. Geleidelijk afvallen met aangepaste voeding en meer beweging verlaagt het risico.
Direct naar de dierenarts
- Een rode, warme, pijnlijke zwelling naast de anus: mogelijk een abces, ga dezelfde dag
- Een open wond of pus naast de anus
- Een harde zwelling aan één kant, zeker bij een oudere hond, of veel drinken en plassen erbij
- Persen zonder resultaat, bloed bij de ontlasting of koorts
- Hevige pijn bij zitten of aanraken van de staart
Een integratief consult is zinvol als:
- de anaalklieren vaker dan vier keer per jaar geleegd moeten worden;
- je hond ook darmklachten heeft, zoals wisselende of zachte ontlasting;
- je hond ook huidklachten heeft, zoals jeuk aan poten, oren of liezen;
- je begeleiding wilt bij het aanpassen van de voeding;
- een operatie wordt geadviseerd en je eerst de onderliggende oorzaken wilt aanpakken.
Verder kijken dan legen
Komen de anaalklierproblemen van je hond steeds terug? Stefan Veenstra DVM kijkt naar het hele plaatje: ontlasting, darm, voeding, gewicht en huid, in overleg met je eigen dierenarts. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.
Veelgestelde vragen over anaalklieren bij de hond
Waarom sleeët mijn hond over de grond?
Vaak door volle of ontstoken anaalklieren, maar ook door jeuk bij atopie of voedselallergie, zonder dat de klieren vol zijn [3]. Ook lintwormen kunnen het veroorzaken.
Hoe vaak moeten de anaalklieren van mijn hond geleegd worden?
Bij de meeste honden nooit. Leeg ze alleen bij klachten of als ze bij controle aantoonbaar vol zijn, niet routinematig bij elk trimsalonbezoek.
Welke honden hebben vaak last van hun anaalklieren?
Vooral de cavalier King Charles spaniël, King Charles spaniël, cockapoo, shih tzu en bichon frisé, en kortsnuitige rassen [1]. Ook honden met overgewicht, diarree of huidproblemen [2].
Helpen vezels tegen anaalklierproblemen?
Vezels maken de ontlasting steviger, waardoor de zakjes beter vanzelf leeg worden gedrukt. Dat is logisch en wordt veel geadviseerd, maar het is niet in een gecontroleerde studie onderzocht.
Moeten de anaalklieren van mijn hond verwijderd worden?
Alleen bij steeds terugkerende problemen die niet reageren op andere behandeling. Het resultaat van een operatie is beter als eerst de onderliggende oorzaken zijn aangepakt [2].
Kan een anaalklierprobleem gevaarlijk zijn?
Een abces is pijnlijk en hoort dezelfde dag bij de dierenarts. Een harde zwelling aan één kant moet worden onderzocht, omdat het om een tumor kan gaan.
Conclusie
Anaalklierproblemen komen vaak voor en komen steeds terug zolang alleen de klieren worden geleegd. De oorzaak zit meestal in te zachte ontlasting, een allergie die de huid rond de anus ontsteekt, overgewicht of de bouw van de hond. Wie de ontlasting steviger maakt, een allergie aanpakt en het gewicht op peil houdt, voorkomt bij veel honden dat het steeds terugkomt. Legen is dan alleen nog nodig als er echt klachten zijn.
Lees ook
Over de auteur
Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding.
Dit artikel is educatief van aard en vervangt geen onderzoek door een dierenarts. De beschreven werkingsmechanismen zijn wetenschappelijke achtergrondinformatie en geen aanbeveling voor een specifiek product.
Literatuur
- O’Neill DG, Hendricks A, Phillips JA, Brodbelt DC, Church DB, Loeffler A. Non-neoplastic anal sac disorders in UK dogs: epidemiology and management aspects of a research-neglected syndrome. Veterinary Record. 2021;189(2):e203.
- Corbee RJ, Woldring HH, van den Eijnde LM, Wouters EGH. A cross-sectional study on canine and feline anal sac disease. Animals. 2022;12(1):95.
- Maina E, Galzerano M, Noli C. Perianal pruritus in dogs with skin disease. Veterinary Dermatology. 2014;25(3):204-e52.
- Maina E, Noli C. Perianal pruritus in the dog. Veterinary Focus. Gepubliceerd 5 april 2023.
- Xie H, Preast V. Traditional Chinese Veterinary Medicine: Fundamental Principles. 2nd ed. Reddick (FL): Chi Institute Press; 2013