bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten

 

NGD Care: Kennisbank, ouderdom

Dementie bij je hond (CDS): herkennen, vertragen en wat de Chinese geneeskunde eraan toevoegt

Je hond loopt ’s nachts onrustig rond, staart in een hoek of plast ineens weer binnen. Dementie bij de hond heet cognitief disfunctiesyndroom (CDS). Het is niet te genezen, maar vaak wel te vertragen. In dit artikel lees je hoe je dementie herkent, wat er in de hersenen gebeurt, welke stoffen zijn onderzocht en hoe de Chinese geneeskunde naar een ouder wordende hond kijkt.

Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Bijgewerkt op 18 november 2026.

Het korte antwoord

Dementie bij de hond, cognitief disfunctiesyndroom (CDS), komt veel voor: in een klassiek onderzoek had 28% van de honden van 11 tot 12 jaar minstens één signaal, en 68% van de honden van 15 tot 16 jaar [1]. In de hersenen hopen eiwitten zich op, neemt de energievoorziening af en speelt een sluimerende ontsteking [3][4].

CDS is niet te genezen, maar een vaste routine, mentale uitdaging, beweging, minder stress en een aangepaste voeding kunnen de achteruitgang vertragen [6][12]. Laat altijd eerst door de dierenarts uitsluiten dat pijn, verlies van zicht of gehoor of een andere ziekte de klachten veroorzaakt.

Kernpunten

  • Per extra levensjaar is de kans op dementie ongeveer 52% groter; inactieve honden hadden een 6,5 keer zo grote kans als zeer actieve honden [2]
  • Honden met dementie hebben een kleinere hippocampus, het hersengebied voor geheugen en oriëntatie [5]
  • Voeding met MCT-vetten, omega-3 en antioxidanten verbeterde in een placebogecontroleerde studie de signalen van dementie [11]
  • Antioxidanten en verrijking samen werkten bij oudere honden beter dan elk afzonderlijk [12]
  • De Chinese geneeskunde ziet dementie als uitputting van Nier Jing, vaak met een onrustige geest of Slijm

Wat is dementie (CDS) bij de hond?

Cognitief disfunctiesyndroom (CDS) is een langzaam voortschrijdende aandoening van de verouderende hersenen. De hond verliest geleidelijk geheugen, oriëntatie en aangeleerd gedrag. CDS wordt gezien als hondenmodel voor de vroege fase van de ziekte van Alzheimer, maar is niet hetzelfde [3].

In de hersenen van honden met CDS hoopt zich amyloïde-bèta op, vooral in diffuse plaques. Daarnaast is er meer afwijkend gefosforyleerd tau-eiwit in de verbindingen tussen zenuwcellen, en zijn de microglia actiever, wat wijst op een sluimerende ontsteking [4]. De klassieke kluwens van tau-eiwit die bij Alzheimer horen, zijn bij de hond zeldzaam [3]. Verder neemt de glucoseverbranding in de hersenen af en speelt oxidatieve stress een rol [6][10].

Op MRI-scans hebben honden met CDS een kleinere hippocampus dan even oude honden zonder CDS [5]. Dat is hetzelfde hersengebied dat bij Alzheimer bij mensen krimpt.

Hoe vaak komt het voor? In een onderzoek onder 180 honden van 11 jaar en ouder zonder andere ziekten had 28% van de honden van 11 tot 12 jaar minstens één signaal van cognitieve achteruitgang, en 68% van de honden van 15 tot 16 jaar [1]. In het Dog Aging Project, met ruim 15.000 honden, nam de kans op CDS per extra levensjaar met 52% toe, rekening houdend met ras, gezondheid, castratie en activiteit [2].

Hoe herken je dementie bij je hond?

Dierenartsen gebruiken het geheugensteuntje DISHAA [3]:

  • Desoriëntatie: verdwalen in huis, aan de verkeerde kant van de deur staan, in een hoek blijven staan of staren.
  • Interactie: minder contact zoeken met het gezin, of juist aanhankelijker; andere dieren of mensen niet meer goed herkennen.
  • Slaap-waakritme: overdag veel slapen en ’s nachts ijsberen, hijgen of blaffen.
  • Zindelijkheid: weer binnen plassen of poepen, soms vlak nadat de hond buiten is geweest.
  • Activiteit: doelloos rondlopen, likken of juist minder interesse in spelen en eten.
  • Angst: meer angst of onrust, ook in situaties die vroeger geen probleem waren.

Daarnaast vergeten honden met CDS vaak commando’s of routines die ze jarenlang kenden. Veel eigenaren zien de eerste signalen aan voor gewone ouderdom, waardoor dementie vaak pas laat wordt opgemerkt.

Wat kan het nog meer zijn?

Dementie is een diagnose die de dierenarts stelt door andere oorzaken uit te sluiten [3]. Signalen die op CDS lijken, kunnen ook passen bij:

  • pijn, bijvoorbeeld door artrose, die onrust en nachtelijk ijsberen geeft;
  • verlies van gezichtsvermogen of gehoor, waardoor de hond schrikt of desoriënteert;
  • een hormoonziekte, zoals de ziekte van Cushing, die hijgen, onrust en binnen plassen kan geven;
  • nierziekte, blaasontsteking of een te hoge bloeddruk;
  • een hersentumor of een andere neurologische aandoening, vooral bij een snel begin, epileptische aanvallen, rondjes lopen of een scheve kop.

Bij een deel van de honden met signalen van dementie vindt de dierenarts in het bloed- of urineonderzoek een andere aandoening. Daarom hoort bij een vermoeden van CDS altijd een lichamelijk onderzoek met bloed- en urineonderzoek.

Wat doet de reguliere behandeling?

Selegiline remt de afbraak van dopamine in de hersenen en kan bij een deel van de honden de signalen verminderen [6]. Of het middel voor honden beschikbaar is, verschilt per land. Selegiline mag niet gecombineerd worden met amitraz (in sommige tekenbanden en dipmiddelen), tramadol en bepaalde antidepressiva, omdat dat een gevaarlijke ophoping van serotonine kan geven.

In Nederland wordt vaker propentofylline voorgeschreven, dat de doorbloeding verbetert. Het bewijs voor een effect bij CDS is beperkt [6]. Daarnaast zijn er diëten die speciaal voor oudere honden met cognitieve achteruitgang zijn samengesteld; die bespreken we hieronder bij de onderzochte stoffen.

Medicatie verlicht vooral de signalen. De onderliggende processen, zoals de afnemende energievoorziening, de oxidatieve stress en de sluimerende ontsteking in de hersenen, worden er maar beperkt door beïnvloed. Daar richt een integratieve aanpak zich op.

Versnelt stress de cognitieve achteruitgang?

Bij mensen en knaagdieren is goed onderzocht dat langdurig verhoogd cortisol de hippocampus beschadigt. Volgens de glucocorticoïdcascade-hypothese ontstaat zo een vicieuze cirkel: een beschadigde hippocampus remt de HPA-as slechter af, waardoor het cortisol nog verder stijgt [7][8].

Bij de hond is dit specifieke mechanisme nauwelijks onderzocht. Wel weten we dat stress bij honden het cortisol verhoogt en samenhangt met angst en gedragsproblemen [9], en dat honden met CDS een kleinere hippocampus hebben [5]. Het is dus aannemelijk, maar niet bewezen, dat chronische stress of angst de cognitieve achteruitgang bij de hond versnelt. Meer over de stressas lees je in HPA-as en darm-hersenas en Stress en slaap bij hond en kat.

Welke stoffen zijn onderzocht bij dementie van de hond?

Hieronder staan de stoffen waarvan het werkingsmechanisme het best is onderzocht. Bij elke stof staat eerlijk hoe sterk het bewijs bij de hond is. Overleg altijd met je dierenarts voordat je iets toevoegt, zeker als je hond medicatie krijgt.

Brandstof voor de hersenen: MCT-olie

Verouderende hersenen verbranden minder goed glucose. MCT wordt in de lever omgezet in ketonen, die de hersenen als alternatieve brandstof gebruiken. Oudere beagles op een dieet met 5,5% MCT presteerden na acht maanden beter in de meeste geheugen- en leertests dan de controlegroep [10]. In een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij 87 honden met signalen van CDS verbeterden alle zes de categorieën signalen na 90 dagen op een dieet met 6,5% MCT en een mengsel van omega-3, antioxidanten, B-vitaminen en arginine [11].

Bewijs: twee gecontroleerde studies, waarvan één bij honden met CDS. Beide gefinancierd door de producent van het dieet. MCT kan bij gevoelige honden diarree geven.

Celmembranen: omega-3 (DHA en EPA)

DHA is een bouwsteen van de membranen van zenuwcellen en neemt in verouderende hersenen af. EPA en DHA remmen daarnaast ontstekingsprocessen. Omega-3 was onderdeel van het mengsel in de studie bij honden met CDS [11].

Bewijs: goed mechanistisch onderbouwd; bij honden met CDS alleen onderzocht als onderdeel van een combinatie, niet afzonderlijk.

Oxidatieve stress: antioxidanten en L-carnitine

In een twee jaar durende studie kregen oudere beagles een voer met vitamine E, vitamine C, groente en fruit, plus de mitochondriale co-factoren liponzuur en L-carnitine, en/of een programma met beweging, speelgoed en sociale contacten. Beide hielpen, maar de combinatie hield het leervermogen het best op peil [12].

Bewijs: goed opgezette, langdurige studie, maar bij laboratoriumbeagles zonder diagnose CDS.

Energie en opruiming: NAD+ en senolyse

Met de leeftijd daalt het NAD+-gehalte in de cel, waardoor de mitochondriën minder energie leveren. Tegelijk hopen senescente cellen zich op. In een gerandomiseerde studie bij 70 oudere honden met milde tot matige cognitieve achteruitgang gaven eigenaren na drie maanden een duidelijk betere cognitiescore bij honden die een NAD+-voorloper met een senolyticum kregen [13].

Bewijs: één gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie; de verbetering was door eigenaren gescoord, de activiteitsmeters lieten geen verschil zien.

Signaaloverdracht: fosfatidylserine

Fosfatidylserine is een bouwsteen van de membraan van zenuwcellen. Een combinatie van fosfatidylserine, ginkgo, vitamine E en vitamine B6 verbeterde bij oudere beagles het kortetermijngeheugen in een geheugentest [14].

Bewijs: zeer kleine laboratoriumstudie (negen honden). Ginkgo kan mogelijk de bloedstolling beïnvloeden; overleg bij gebruik van ontstekingsremmers of bloedverdunners.

Methylering: SAMe

SAMe levert methylgroepen voor onder meer de aanmaak van neurotransmitters en het antioxidant glutathion. In een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij oudere honden met mentale achteruitgang scoorden eigenaren een gunstig effect op activiteit en alertheid [15].

Bewijs: één placebogecontroleerde studie, met door eigenaren gescoorde uitkomsten.

Wat kun je zelf doen?

1

Houd een vaste routine aan. Voorspelbaarheid vermindert desoriëntatie. Verplaats meubels niet onnodig en houd vaste tijden voor eten, uitlaten en slapen.

2

Blijf uitdagen. Korte trainingsmomenten, nieuwe trucjes, speurspelletjes en voerpuzzels houden de hersenen actief. Bij oudere honden hield verrijking het leervermogen beter op peil [12].

3

Blijf bewegen. Inactieve honden hadden in het Dog Aging Project een veel grotere kans op CDS [2]. Of beweging dementie voorkomt, is daarmee niet bewezen, maar dagelijkse, aangepaste beweging is voor een oudere hond hoe dan ook waardevol.

4

Bescherm de nachtrust. Een nachtlampje helpt tegen desoriëntatie in het donker. Laat de hond overdag voldoende bewegen en daglicht zien, zodat het dag-nachtritme sterker blijft. Lees ook Stress en slaap bij hond en kat.

5

Verminder stress en behandel pijn. Een rustige, voorspelbare omgeving en goede pijnbestrijding verminderen onrust. Pijn wordt bij oudere honden vaak gemist en kan op dementie lijken.

Hoe de praktijk naar gezond ouder worden kijkt, lees je op preventie en longevity en op de pagina ouderdom van Natuurlijk Gezonde Dieren.

Hoe kijkt de Chinese geneeskunde naar dementie?

In de traditionele Chinese diergeneeskunde is de Nier niet alleen het orgaan, maar het systeem dat Jing opslaat. Jing is de basis voor groei en voor de aanmaak van merg, waartoe in de Chinese geneeskunde ook het ruggenmerg en de hersenen worden gerekend. Veroudering wordt gezien als een geleidelijke afname van Nier Jing [17][18]. Bij dementie spelen daarnaast vaak een onrustige Shen en Slijm mee [6][18].

TCM-patroon Wat eigenaren zien Mogelijke westerse verklaring (hypothese)
Nier Jing-tekort Langzame achteruitgang van geheugen en reactievermogen, stijfheid, slechter horen, minder conditie De optelsom van veroudering: minder NAD+ en mitochondriale energie, opstapeling van senescente cellen en eiwitschade
Nier Yin-tekort met onrustige Shen ’s Nachts ijsberen en hijgen, onrust, dorst, zoekt koele plekken, slaapt overdag Een verstoord dag-nachtritme en een te actieve stressas in de avond en nacht
Slijm dat de geest vertroebelt Sufheid, staren, in een hoek blijven staan, traag reageren, vaak met overgewicht Een sluimerende ontsteking in de hersenen en een verminderde glucoseverbranding

De westerse verklaringen in de tabel zijn een vertaling, geen bewezen gelijkstelling. Opvallend is wel dat het beeld van Jing dat langzaam opraakt goed aansluit bij de moderne kenmerken van veroudering, zoals beschreven door López-Otín en collega’s [16]. Het voordeel van de TCM-blik is dat ze per hond laat zien welk patroon op de voorgrond staat: een onrustige hond vraagt een andere aanpak dan een suffe hond. Het patroon wordt per dier vastgesteld, en een hond kan in meer dan één patroon passen.

Direct naar de dierenarts

  • Gedragsveranderingen die binnen dagen tot weken ontstaan in plaats van over maanden
  • Epileptische aanvallen, rondjes lopen, een scheve kop of plotselinge blindheid
  • Veel meer drinken en plassen, hijgen in rust of een opgezette buik
  • Tekenen van pijn: moeilijk opstaan, mank lopen, niet willen liggen
  • Een hond die selegiline krijgt en onrustig, trillerig of koortsig wordt

Een integratief consult is zinvol als:

  • andere oorzaken zijn uitgesloten en je de achteruitgang wilt vertragen;
  • je hond ’s nachts onrustig is en de nachtrust van het hele gezin onder druk staat;
  • medicatie onvoldoende helpt of bijwerkingen geeft;
  • je wilt weten welke voeding en aanvullende ondersteuning passen bij jouw hond en zijn andere aandoeningen;
  • je de achteruitgang ook vanuit de TCM wilt laten beoordelen.

Bij angst en onrust werkt de praktijk ook met integratieve gedragstherapie.

Persoonlijk advies bij een ouder wordende hond

Stefan Veenstra DVM kijkt naar gedrag, pijn, voeding, medicatie en TCM-patroon samen. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.

Plan een consult

Veelgestelde vragen over dementie bij de hond

Wat zijn de eerste tekenen van dementie bij een hond?

Vaak begint het met kleine dingen: vaker staren of in een hoek staan, aan de verkeerde kant van de deur wachten, ’s nachts onrustig zijn, minder begroeten of weer binnen plassen. Ook het vergeten van bekende commando’s is een vroeg signaal. [3]

Is dementie bij de hond te genezen?

Nee. Dementie is niet te genezen, maar vaak wel te vertragen. Een vaste routine, mentale uitdaging, beweging, minder stress en aangepaste voeding kunnen helpen; medicatie kan de signalen verminderen [6][11][12].

Hoe vaak komt dementie bij honden voor?

In een klassiek onderzoek had 28% van de honden van 11 tot 12 jaar en 68% van de honden van 15 tot 16 jaar minstens één signaal van cognitieve achteruitgang [1]. De kans neemt per levensjaar met ongeveer de helft toe [2].

Kunnen de klachten ook iets anders zijn dan dementie?

Ja. Pijn, verlies van zicht of gehoor, Cushing, nierziekte, een hoge bloeddruk of een hersentumor kunnen dezelfde signalen geven. Laat dit altijd eerst door de dierenarts uitzoeken.

Krijgen katten ook dementie?

Ja. Ook oudere katten kunnen cognitief disfunctiesyndroom krijgen, met onder meer ’s nachts miauwen, desoriëntatie en onzindelijkheid. Bij katten spelen een te snel werkende schildklier, nierziekte en een hoge bloeddruk vaak mee, dus onderzoek door de dierenarts is ook dan de eerste stap [3].

Helpt beweging tegen dementie bij de hond?

Inactieve honden hadden in een groot onderzoek een 6,5 keer zo grote kans op dementie als zeer actieve honden [2]. Dat bewijst nog niet dat beweging dementie voorkomt, maar beweging en mentale uitdaging samen hielden bij oudere honden het leervermogen beter op peil [12].

Conclusie

Dementie bij de hond is een veelvoorkomende maar vaak gemiste aandoening van de verouderende hersenen. Na uitsluiten van andere oorzaken is er meer mogelijk dan alleen medicatie: een vaste routine, mentale uitdaging, beweging, rust in huis en voeding die de hersenen van energie voorziet en beschermt tegen oxidatieve stress. De Chinese geneeskunde helpt om per hond te zien of onrust, sufheid of algehele uitputting op de voorgrond staat, zodat de aanpak beter past.

Over de auteur

Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding.

Literatuur

  1. Neilson JC, Hart BL, Cliff KD, Ruehl WW. Prevalence of behavioral changes associated with age-related cognitive impairment in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2001;218(11):1787-1791.
  2. Yarborough S, Fitzpatrick A, Schwartz SM; Dog Aging Project Consortium. Evaluation of cognitive function in the Dog Aging Project: associations with baseline canine characteristics. Scientific Reports. 2022;12:13316. doi:10.1038/s41598-022-15837-9
  3. Landsberg GM, Nichol J, Araujo JA. Cognitive dysfunction syndrome: a disease of canine and feline brain aging. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2012;42(4):749-768. doi:10.1016/j.cvsm.2012.04.003
  4. Smolek T, Madari A, Farbakova J, Kandrac O, Jadhav S, Cente M, Brezovakova V, Novak M, Zilka N. Tau hyperphosphorylation in synaptosomes and neuroinflammation are associated with canine cognitive impairment. Journal of Comparative Neurology. 2016;524(4):874-895. doi:10.1002/cne.23877
  5. Dewey CW, Rishniw M, Johnson PJ, Platt S, Robinson K, Sackman J, O’Donnell M. Canine cognitive dysfunction patients have reduced total hippocampal volume compared with aging control dogs: a comparative magnetic resonance imaging study. Open Veterinary Journal. 2020;10(4):438-442. doi:10.4314/ovj.v10i4.11
  6. Dewey CW, Davies ES, Xie H, Wakshlag JJ. Canine cognitive dysfunction: pathophysiology, diagnosis, and treatment. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2019;49(3):477-499. doi:10.1016/j.cvsm.2019.01.013
  7. Sapolsky RM, Krey LC, McEwen BS. The neuroendocrinology of stress and aging: the glucocorticoid cascade hypothesis. Endocrine Reviews. 1986;7(3):284-301.
  8. Lupien SJ, McEwen BS, Gunnar MR, Heim C. Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behaviour and cognition. Nature Reviews Neuroscience. 2009;10(6):434-445.
  9. Mârza SM, Munteanu C, Papuc I, Radu L, Diana P, Purdoiu RC. Behavioral, physiological, and pathological approaches of cortisol in dogs. Animals. 2024;14(23):3536. doi:10.3390/ani14233536
  10. Pan Y, Larson B, Araujo JA, Lau W, de Rivera C, Santana R, Gore A, Milgram NW. Dietary supplementation with medium-chain TAG has long-lasting cognition-enhancing effects in aged dogs. British Journal of Nutrition. 2010;103(12):1746-1754. doi:10.1017/S0007114510000097
  11. Pan Y, Landsberg G, Mougeot I, Kelly S, Xu H, Bhatnagar S, Gardner CL, Milgram NW. Efficacy of a therapeutic diet on dogs with signs of cognitive dysfunction syndrome (CDS): a prospective double blinded placebo controlled clinical study. Frontiers in Nutrition. 2018;5:127. doi:10.3389/fnut.2018.00127
  12. Milgram NW, Head E, Zicker SC, Ikeda-Douglas CJ, Murphey H, Muggenburg B, Siwak C, Tapp D, Cotman CW. Learning ability in aged beagle dogs is preserved by behavioral enrichment and dietary fortification: a two-year longitudinal study. Neurobiology of Aging. 2005;26(1):77-90.
  13. Simon KE, Russell K, Mondino A, Yang CC, Case BC, Anderson Z, Whitley C, Griffith E, Gruen ME, Olby NJ. A randomized, controlled clinical trial demonstrates improved owner-assessed cognitive function in senior dogs receiving a senolytic and NAD+ precursor combination. Scientific Reports. 2024;14:12399. doi:10.1038/s41598-024-63031-w
  14. Araujo JA, Landsberg GM, Milgram NW, Miolo A. Improvement of short-term memory performance in aged beagles by a nutraceutical supplement containing phosphatidylserine, Ginkgo biloba, vitamin E, and pyridoxine. Canadian Veterinary Journal. 2008;49(4):379-385.
  15. Rème CA, Dramard V, Kern L, Hofmans J, Halsberghe C, Mombiela DV. Effect of S-adenosylmethionine tablets on the reduction of age-related mental decline in dogs: a double-blinded, placebo-controlled trial. Veterinary Therapeutics. 2008;9(2):69-82.
  16. López-Otín C, Blasco MA, Partridge L, Serrano M, Kroemer G. Hallmarks of aging: an expanding universe. Cell. 2023;186(2):243-278. doi:10.1016/j.cell.2022.11.001
  17. Maciocia G. The Foundations of Chinese Medicine. 3rd ed. Edinburgh: Elsevier; 2015.
  18. Xie H, Preast V. Traditional Chinese Veterinary Medicine: Fundamental Principles. 2nd ed. Reddick (FL): Chi Institute Press; 2013.

Dit artikel is educatief en gebaseerd op wetenschappelijke literatuur, de traditionele Chinese diergeneeskunde en praktijkervaring. Een deel van het genoemde onderzoek is uitgevoerd bij mensen, proefdieren of laboratoriumhonden. De beschreven stoffen en werkingsmechanismen zijn wetenschappelijke achtergrondinformatie en geen aanbeveling voor een specifiek product. Dit artikel vervangt geen consult bij een (integratief) dierenarts en stelt geen diagnose. Stop of wijzig nooit zelf voorgeschreven medicatie.

Artikel toegevoegd aan winkelwagen.
0 artikel - € 0,00
Secret Link