Je hond heeft alle symptomen van Cushing, maar de bloedtest is negatief. Wat nu?
Veel drinken, veel plassen, een dikke buik, spierverlies, een dunne vacht: het klinkt als de ziekte van Cushing. Maar de bloedtest komt normaal terug. Dat betekent niet dat er niets aan de hand is. In dit artikel lees je waarom een test een hormoonziekte kan missen, welke andere oorzaken dezelfde klachten geven, en welke rol chronische stress en voeding daarbij spelen.
Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Bijgewerkt op 18 november 2026.
Het korte antwoord
Geen enkele test voor Cushing is volledig betrouwbaar: ze geven geregeld vals negatieve en vals positieve uitslagen [2]. Een negatieve test kan dus betekenen dat de ziekte in een vroeg stadium is gemist, dat een andere test nodig is, of dat er een andere ziekte achter dezelfde klachten zit. Bij katten geldt iets vergelijkbaars voor een te snel werkende schildklier: een andere ziekte kan de T4 in het normale gebied drukken [3].
Chronische stress en voeding werken in op de stressas en de darm, en kunnen klachten versterken. Stress verhoogt bovendien meetbaar het cortisol in de urine [4]. Dat stress een volledig Cushing-beeld geeft of de bijnieren “uitput”, is niet aangetoond [8]. Blijven de klachten, dan is vervolgonderzoek bij de dierenarts de eerste stap.
Kernpunten
- Geen enkele test voor Cushing is volledig betrouwbaar, en andere ziekten beïnvloeden de uitslag [2]
- De ACTH-stimulatietest mist een Cushing vaker dan de dexamethasontest, vooral bij een bijniertumor [1][2]
- Bij katten met hyperthyreoïdie en een normale T4 is de vrije T4 een gevoeligere test [3]
- Een bezoek aan de dierenarts of een opname kan bij honden het cortisol in de urine duidelijk verhogen [4]
- Bacteriële stoffen uit de darm activeren via ontstekingsstoffen de stressas [6]
- Voor “bijnieruitputting” als westers ziektebeeld is geen wetenschappelijke onderbouwing gevonden [8]; de TCVM beschrijft het beloop van chronische stress wel, als patroon van Lever, Nier en Milt [10]
Deze serie over hormonen
Deel 1: dit artikel
Deel 2: Waarom een hormoonziekte bij hond en kat nooit bij één klier blijft
Deel 3: Chronische stress en voeding bij hormoonziekten van hond en kat
Een herkenbaar scenario in de spreekkamer
Een hond die veel drinkt en plast, een dikke buik krijgt, spiermassa verliest of een dunnere huid en vacht heeft. Een kat die afvalt ondanks een goede eetlust, onrustig is en veel miauwt. Deze klachten roepen terecht het vermoeden van een hormoonziekte op: de ziekte van Cushing bij de hond, of een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) bij de kat. Er wordt bloed geprikt, en de uitslag komt normaal terug.
Dat is een frustrerend moment: de klachten zijn reëel en zichtbaar, maar de test geeft geen antwoord. Een negatieve uitslag is echter geen eindpunt. Er zijn drie mogelijke verklaringen: de test heeft de ziekte gemist, er speelt een andere ziekte met dezelfde klachten, of er zijn factoren zoals stress, pijn of voeding die de klachten versterken.
Waarom kan een test de ziekte van Cushing missen?
Bij de ziekte van Cushing maakt de bijnier te veel cortisol. Bij honden komt dat meestal door een hypofyse-adenoom, soms door een bijniertumor. De diagnose rust op het aantonen van een te hoge cortisolaanmaak of van een stressas die niet goed meer reageert op de remmende terugkoppeling van cortisol [1].
Daarvoor zijn drie tests gangbaar, elk met eigen zwakke punten [1][2]:
Dexamethasontest (LDDST)
Zeer gevoelig: een negatieve uitslag maakt Cushing onwaarschijnlijk. Maar andere ziekten kunnen een vals positieve uitslag geven [1].
De internationale consensus adviseert om alleen te testen als er meerdere passende klachten zijn, en geen enkele test te gebruiken om Cushing volledig uit te sluiten [1]. Blijft het vermoeden bestaan na een negatieve uitslag, dan kan de dierenarts een andere test kiezen of de test herhalen als de klachten toenemen. In een vroeg stadium is de ziekte soms nog niet aantoonbaar. Een verhoogde ALP is bij Cushing een veelvoorkomende bevinding, maar zegt op zichzelf weinig; lees daarover Verhoogde leverwaarden bij je hond gevonden?
Kan een kat hyperthyreoïdie hebben met een normale T4?
Ja. De meeste katten met hyperthyreoïdie hebben een duidelijk verhoogde totale T4, maar bij een deel valt die in het normale gebied. Dat zijn vaak katten in een vroeg of mild stadium. Ook een andere ziekte, zoals nierziekte, kan de T4 omlaag drukken tot in het normale gebied [3]. Dit heet ook wel occulte hyperthyreoïdie.
In een groot onderzoek met 917 katten met hyperthyreoïdie was de vrije T4, gemeten met evenwichtsdialyse, een gevoeligere test dan de totale T4. Maar ook een deel van de zieke katten zonder schildklierziekte had een verhoogde vrije T4, dus die test is alleen bruikbaar samen met de totale T4 en de klachten [3]. Herhaling van de T4 na enkele weken, of na herstel van de andere ziekte, geeft vaak duidelijkheid.
Welke andere ziekten geven dezelfde klachten?
Veel drinken en plassen, afvallen of spierverlies passen bij een lange lijst aandoeningen. De dierenarts zal daarom ook naar andere oorzaken kijken, zoals:
- Nierziekte, een van de meest voorkomende oorzaken van veel drinken bij oudere honden en katten. Lees Al 65% van de nierfunctie kwijt voordat je iets merkt.
- Suikerziekte en andere vormen van metabole ontregeling.
- Leverziekte, een te hoog calcium in het bloed en bij teven een baarmoederontsteking.
- Een te traag werkende schildklier bij de hond, met een dunne vacht, sloomheid en gewichtstoename.
- Spierverlies door leeftijd of pijn, bijvoorbeeld bij artrose, waardoor een dier minder beweegt.
Welke rol spelen chronische stress en voeding?
De HPA-as, de as van hypothalamus, hypofyse en bijnier, stuurt de aanmaak van cortisol bij stress. Bij aanhoudende stress blijft dat systeem langer actief dan bedoeld, wat bij mensen in verband is gebracht met allerlei klachten en aandoeningen [5]. Bij honden is goed aangetoond dat stress het cortisol verhoogt: na een bezoek aan de dierenarts of een opname in een kliniek steeg het cortisol in de urine bij een groot deel van de honden duidelijk [4].
Ook ontsteking is voor het lichaam een stressor. Bacteriële stoffen zoals LPS zetten afweercellen aan tot het maken van IL-1, IL-6 en TNF-alfa, en die ontstekingsstoffen activeren de HPA-as [6]. Voeding speelt daarbij een rol: vezels, zetmeel en eiwit in het voer hebben een sterk effect op de darmflora van hond en kat [7]. Bij een verhoogde darmpermeabiliteit komt meer LPS in de bloedbaan. Meer over de darm als aanjager lees je bij de darm-assen.
Wat wel en niet bekend is
Wel aangetoond. Stress verhoogt het cortisol bij honden meetbaar [4], en ontsteking activeert de stressas [6]. Voeding verandert de darmflora [7].
Niet aangetoond. Dat chronische stress of voeding bij honden een volledig Cushing-beeld geeft zonder hypofyse- of bijniergezwel, is niet onderzocht. Ook “bijnieruitputting”, waarbij de bijnieren door langdurige stress te weinig cortisol gaan maken, is geen erkend ziektebeeld: een systematische review vond er bij mensen geen onderbouwing voor [8]. De ziekte van Addison ontstaat door afbraak van de bijnierschors door het eigen afweersysteem. De geleidelijke uitputting die eigenaren bij chronische stress zien, is wel te beschrijven vanuit de TCVM; zie hieronder.
Betekenis: stress en voeding vervangen geen diagnose, maar kunnen klachten versterken en testuitslagen beïnvloeden. Daarom horen ze bij een volledige beoordeling, naast het hormoononderzoek.
Hoe kijkt de TCVM naar chronische stress en uitputting?
De traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM) beschrijft geen klieren, maar patronen. Chronische stress begint daarin als Lever-Qi-stagnatie: de Lever, die zorgt voor een vrije doorstroming van Qi, raakt geblokkeerd. Houdt dat aan, dan ontstaat hitte en stijgt het Lever-Yang op. Dat verbruikt Yin. Omdat Lever en Nier volgens de TCVM uit dezelfde bron putten, raakt op termijn ook het Nier-Yin uitgeput. Daarnaast overheerst een gespannen Lever de Milt, wat leidt tot Milt-Qi-tekort: een minder goede vertering, vermoeidheid en spierverlies [10].
Zo verklaart de TCVM het beloop dat eigenaren vaak zien: eerst onrust en gejaagdheid, later meer drinken, onrustig slapen, dunnere spieren en uitputting. Dat patroon is een behandelrichting voor acupunctuur, kruiden en voeding, ook als de westerse tests normaal zijn. Meer over voeding vanuit dit perspectief lees je in Voeding volgens de westerse en Chinese geneeskunde.
TCVM en de bijnieras: wat het onderzoek laat zien
In Chinees onderzoek wordt Nier-Yang-tekort in verband gebracht met een verminderde werking van de as van hypothalamus en hypofyse naar bijnier, schildklier en geslachtsklieren [9]. Dat geeft een brug tussen beide denkwijzen. Een belangrijke kanttekening: het ratmodel voor Nier-Yang-tekort wordt meestal opgewekt met injecties met hydrocortison [9], en dat onderdrukt de bijnieras zelf. Het laat dus niet zien dat chronische stress de bijnieren uitput. Het TCVM-patroon is een waardevolle manier om een dier te beoordelen en te behandelen, maar geen westerse diagnose van bijnieruitputting.
Wat betekent dit voor jou?
Een negatieve test bij aanhoudende klachten is geen doodlopend spoor. Bespreek met je dierenarts of een andere test, een herhaling of onderzoek naar andere oorzaken zinvol is. Kijk daarnaast zelf naar stress en voeding: is er een bron van chronische stress, zoals spanning tussen dieren of pijn? Hoe ziet het voer eruit? Lees daarover ook Stress en gedrag bij je hond of kat. Hoe de stressas en de schildklieras samenwerken, en waarom een hormoonziekte nooit bij één klier blijft, lees je in deel 2.
Lees verder in deel 2: de HPA-as en HPT-as uitgelegd, en waarom een hormoonziekte nooit bij één klier blijft.
Wanneer moet je met deze klachten naar de dierenarts?
Direct naar de dierenarts
- Plotselinge zwakte, braken, diarree of instorten
- Niet meer eten of drinken, of opvallend sloom zijn
- Benauwdheid, hijgen in rust of een snelle hartslag
- Een teef die veel drinkt en sloom is na de loopsheid (mogelijk baarmoederontsteking)
Een integratief consult is zinvol als:
- je dier klachten houdt die passen bij een hormoonziekte, terwijl de tests geen uitsluitsel geven;
- er chronische stress, darmklachten of overgewicht meespelen;
- je wilt weten welke aanvullende ondersteuning past naast de diagnostiek en behandeling van je eigen dierenarts;
- je de klachten ook vanuit de TCM wilt laten beoordelen.
Hoe de praktijk naar hormoonziekten kijkt, lees je op de pagina integratieve interne geneeskunde.
Persoonlijk advies voor jouw dier
Stefan Veenstra DVM bekijkt de testuitslagen samen met de klachten, stress, voeding en darm, en bespreekt welke vervolgstappen passen bij jouw hond of kat. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.
Veelgestelde vragen over Cushing met een negatieve test
Mijn hond heeft symptomen van Cushing, maar de test is negatief. Wat kan dit betekenen?
Dat de test de ziekte heeft gemist, bijvoorbeeld in een vroeg stadium of bij een ACTH-stimulatietest, of dat er een andere ziekte achter de klachten zit [1][2]. Bespreek met de dierenarts of een andere test, een herhaling of onderzoek naar andere oorzaken zinvol is.
Kan stress dezelfde symptomen geven als de ziekte van Cushing?
Stress verhoogt het cortisol bij honden meetbaar [4] en kan klachten versterken. Dat chronische stress bij honden een volledig Cushing-beeld geeft zonder gezwel in hypofyse of bijnier, is niet aangetoond. Wel kan stress een cortisoltest vals verhogen.
Kan voeding invloed hebben op hormonen bij hond en kat?
Indirect wel. Voeding bepaalt sterk de darmflora [7], en bacteriële stoffen uit de darm kunnen via ontsteking de stressas activeren [6]. Dat is een mechanistisch aannemelijke bijdragende factor, geen vervanging voor een diagnose.
Hoe kijkt de Chinese diergeneeskunde naar uitputting door stress?
Als een patroon: chronische stress geeft Lever-Qi-stagnatie en opstijgend Lever-Yang, dat op termijn Nier-Yin verbruikt en de Milt verzwakt [10]. Dat is een behandelrichting voor acupunctuur, kruiden en voeding, geen westerse diagnose van bijnieruitputting.
Mijn kat valt af maar de T4 is normaal. Kan het toch de schildklier zijn?
Ja. Bij een vroege of milde hyperthyreoïdie, of bij een andere ziekte tegelijk, kan de totale T4 normaal zijn. De vrije T4 en een herhaling van de T4 na enkele weken geven dan vaak duidelijkheid [3].
Moet ik terug naar de dierenarts als het bloedonderzoek normaal is?
Ja, zeker als de klachten aanhouden of erger worden. Een eerste normale uitslag sluit niet alles uit, en aanhoudende klachten verdienen vervolgonderzoek.
Conclusie
Een negatieve test bij klachten die passen bij Cushing of hyperthyreoïdie is geen eindpunt. Geen enkele test is volledig betrouwbaar, een ziekte kan in een vroeg stadium nog niet aantoonbaar zijn, en andere ziekten geven vaak dezelfde klachten. Chronische stress en voeding werken in op de stressas en de darm. Ze kunnen klachten versterken en testuitslagen beïnvloeden, maar dat ze zelf een Cushing-beeld of bijnieruitputting veroorzaken, is niet aangetoond. De TCVM biedt wel een kader om het beloop van chronische stress te herkennen en te behandelen. Een volledige beoordeling combineert daarom gericht hormoononderzoek met aandacht voor stress, voeding en andere ziekten.
Lees ook
Over de auteur
Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding.
Literatuur
- Behrend EN, Kooistra HS, Nelson R, Reusch CE, Scott-Moncrieff JC. Diagnosis of spontaneous canine hyperadrenocorticism: 2012 ACVIM consensus statement (small animal). Journal of Veterinary Internal Medicine. 2013;27(6):1292-1304. doi:10.1111/jvim.12192
- Bennaim M, Shiel RE, Mooney CT. Diagnosis of spontaneous hyperadrenocorticism in dogs. Part 2: adrenal function testing and differentiating tests. The Veterinary Journal. 2019;252:105343.
- Peterson ME, Melián C, Nichols R. Measurement of serum concentrations of free thyroxine, total thyroxine, and total triiodothyronine in cats with hyperthyroidism and cats with nonthyroidal disease. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2001;218(4):529-536.
- van Vonderen IK, Kooistra HS, Rijnberk A. Influence of veterinary care on the urinary corticoid:creatinine ratio in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 1998;12(6):431-435.
- Chrousos GP. Stress and disorders of the stress system. Nature Reviews Endocrinology. 2009;5(7):374-381. doi:10.1038/nrendo.2009.106
- Beishuizen A, Thijs LG. Endotoxin and the hypothalamo-pituitary-adrenal (HPA) axis. Journal of Endotoxin Research. 2003;9(1):3-24.
- Pilla R, Suchodolski JS. The gut microbiome of dogs and cats, and the influence of diet. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2021;51(3):605-621. doi:10.1016/j.cvsm.2021.01.002
- Cadegiani FA, Kater CE. Adrenal fatigue does not exist: a systematic review. BMC Endocrine Disorders. 2016;16(1):48. doi:10.1186/s12902-016-0128-4
- Chen R, Wang J, Liao C, Ma N, Zhang L, Wang X. 1H NMR studies on serum metabonomic changes over time in a kidney-Yang deficiency syndrome model. RSC Advances. 2017;7. doi:10.1039/C7RA04057A
- Xie H, Preast V. Traditional Chinese Veterinary Medicine: Fundamental Principles. 2nd ed. Reddick (FL): Chi Institute Press; 2013.
Dit artikel is educatief en gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en praktijkervaring. Het vervangt geen consult bij een (integratief) dierenarts en stelt geen diagnose. Klachten die passen bij een hormoonziekte horen altijd eerst door een dierenarts te worden beoordeeld, ook als een eerste bloedtest normaal is.