Mag ik mijn eigen medicijnen aan mijn hond of kat geven?
Kort antwoord: nee. Uitgebreid antwoord: je dierenarts mag dat soms wel, en dat verschil is precies waar het misgaat. De tien belangrijkste middelen op een rij, plus wat je doet als het al gebeurd is.
Door Stefan Veenstra DVM · leestijd 5 minuten
- Je dierenarts mag onder voorwaarden een medicijn voor mensen voorschrijven. Dat heet de cascaderegeling en het is een bevoegdheid van de dierenarts, niet van jou.
- Een hond is geen kleine mens en een kat is geen kleine hond: afbraak, werkingsduur en gevoeligheid zijn echt anders.
- Ibuprofen, paracetamol bij katten, en alles met xylitol of pseudo-efedrine zijn de gevaarlijkste klassiekers.
- Is er per ongeluk iets ingeslikt? Bel meteen, wacht niet op verschijnselen.
Wacht niet tot je iets ziet. Bij paracetamol en pijnstillers is de behandelbare periode kort en tellen de eerste uren. Bel de dierenarts of de dienstdoende spoedkliniek en houd de verpakking bij de hand: welk middel, hoeveel milligram per tablet, hoeveel tabletten ongeveer, en hoe laat. Laat je dier nooit zelf braken, zeker niet bij een kat of bij een dier dat al suf is.
Deze reeks begon met een krantenartikel over supplementen voor honden en katten; die analyse staat in heb je een dierenarts nodig. Verder in deze reeks: Supplementen naast medicijnen: waar moet je op letten? en Supplementen tijdens chemotherapie. De uitgebreide, wetenschappelijke versies staan op stefanveenstra.nl: deel 1 en deel 2.
Waarom mag de dierenarts het wel?
Voor veel aandoeningen bij hond en kat bestaat geen speciaal ontwikkeld diergeneesmiddel. De wet staat de dierenarts daarom toe om in dat geval een middel voor mensen te gebruiken. Dat gebeurt na een afweging, met een dosering die is omgerekend naar de diersoort, en met controle erop.
Dat is iets heel anders dan een tablet uit je eigen doosje. Het verschil zit niet in het middel maar in alles eromheen: de diagnose, de dosis, de duur en de vraag of het samengaat met wat je dier al krijgt.
Waarom werkt hetzelfde middel anders bij een dier?
Drie dingen verklaren bijna alle problemen. Katten missen een aantal leverenzymen waarmee mensen medicijnen onschadelijk maken; daardoor blijft een stof veel langer rondgaan. Bij honden wordt een middel juist vaak sneller afgebroken dan bij mensen, waardoor een menselijke dosering niet werkt maar de volgende dosis wel te vroeg komt. En bepaalde herdersrassen missen een eiwit dat medicijnen uit de hersenen houdt, waardoor middelen die voor andere honden veilig zijn bij hen verkeerd uitpakken.
De tien belangrijkste middelen
| Middel | Regel | Waarom |
|---|---|---|
| Ibuprofen en naproxen | Nooit geven | Ernstige schade aan nieren en maagwand, ook bij een halve tablet. Er zijn veilige veterinaire pijnstillers. |
| Paracetamol | Nooit aan een kat, hond alleen op voorschrift | Katten kunnen de stof niet afbreken; zelfs een lage dosis kan dodelijk zijn. |
| Diazepam (oxazepam, temazepam) | Nooit aan een kat | Kan bij katten onvoorspelbaar acuut leverfalen geven, los van de dosis. |
| Loperamide (tegen diarree) | Niet zonder overleg, zeker niet bij herdersrassen | Collie, Australian Shepherd en verwante rassen missen vaak het eiwit dat dit middel uit de hersenen houdt. |
| Neusspray en griepmiddelen met pseudo-efedrine | Nooit geven | Ernstig giftig voor honden. Zit vaak verstopt in combinatiepreparaten tegen verkoudheid. |
| Alles met xylitol | Nooit geven | Zit in sommige drankjes, smelttabletten en kauwtabletten, ook in melatonine. Veroorzaakt levensbedreigende suikerdaling en leverschade. |
| Gabapentine | Alleen op voorschrift | Werkt bij hond en kat heel anders dan bij mensen: te weinig bij de hond, stapeling bij de kat. |
| Fluoxetine en andere antidepressiva | Alleen op voorschrift | Bij katten blijft het veel langer in het lichaam. Werkt bovendien pas na twee tot vier weken. |
| Prednisolon en andere ontstekingsremmers | Nooit zelf starten | Nooit combineren met een pijnstiller uit de NSAID-groep. Bij een vermoeden van lymfeklierkanker kan zelf starten de latere behandeling schaden. |
| Antihistaminica (cetirizine, loratadine) | Alleen enkelvoudig, na overleg | Op zichzelf mild, maar combinatiepreparaten bevatten vaak wel gevaarlijke toevoegingen. |
Lees altijd het hele etiket
De twee meest voorkomende ongelukken komen niet door het hoofdbestanddeel maar door wat erbij zit. Xylitol als zoetstof in drankjes, smelttabletten en kauwtabletten, en pseudo-efedrine in combinatiepreparaten tegen verkoudheid. Kijk dus niet naar de merknaam maar naar de volledige samenstelling.
Wat je wel kunt doen
Vraag bij elk voorschrift of het middel speciaal voor dieren is ontwikkeld of niet, en wat dat betekent voor de dosering en de controle. Dat is een goede vraag, geen wantrouwen. Bewaar je eigen medicijnen buiten bereik, want de meeste vergiftigingen zijn geen bewuste toediening maar een tas op de grond of een weekdoos op het nachtkastje. En vertel bij elk bezoek welke supplementen je dier krijgt, want ook die kunnen met medicijnen samenwerken of botsen.
De uitgebreide versie van dit artikel, met de vijftien meest gebruikte middelen, de farmacokinetiek per diersoort, de registratiestatus en de literatuur, staat op stefanveenstra.nl. Die versie is geschreven voor dierenartsen en therapeuten. Over wat er gebeurt als supplementen en medicijnen samenkomen, lees je meer in supplementen naast medicijnen, en over de bijzondere situatie rond chemotherapie in interacties tijdens chemokuur.
Veelgestelde vragen
Niet op eigen initiatief. Bij honden schrijft de dierenarts het soms voor, maar de marge tussen werkzaam en schadelijk is klein. Bij katten is het levensgevaarlijk: die kunnen de stof niet afbreken en zelfs een lage dosis kan dodelijk zijn.
Nee. Ibuprofen beschadigt bij honden en katten de nieren en de maagwand, ook in kleine hoeveelheden. Er bestaan wel veilige pijnstillers speciaal voor dieren; vraag daarnaar bij je dierenarts.
Bellen, meteen. Ook als je hond nog niets mankeert. Houd de verpakking bij de hand en noteer hoe laat het ongeveer gebeurde. Laat je hond niet zelf braken.
Katten missen een aantal leverenzymen waarmee mensen medicijnen afbreken. Daardoor blijft een stof veel langer in het lichaam en kan die zich opstapelen. Dat is precies waarom de dosering door de dierenarts wordt bepaald.
Melatonine zelf is mild, maar veel menselijke preparaten bevatten xylitol, dat voor honden giftig is. Controleer de volledige samenstelling en overleg vooraf met je dierenarts.
Deze tekst is educatief van aard en vervangt geen consult bij een dierenarts. Geef nooit medicatie aan je hond of kat zonder voorschrift, en overleg altijd voordat je supplementen combineert met voorgeschreven medicijnen.
Conclusie
De medicijnkast thuis is geen kortere weg naar de dierenarts. Wat bij jou helpt, kan bij je hond of kat een andere werking, een andere afbraaksnelheid en een heel ander effect hebben. Vraag het na, meld wat je al geeft, en bewaar je eigen medicijnen buiten bereik.
De volledige, wetenschappelijke versie voor professionals