Co-enzym Q10 bij hond en kat: wat doet ubiquinon in de cel?
Wat is co-enzym Q10, wanneer kan de voorraad van je hond of kat tekortschieten, en wat doet liposomale suppletie? Uitleg met literatuur.
Door Stefan Veenstra DVM
KORTE SAMENVATTING
Co-enzym Q10 (ook wel ubiquinon) is een stof die in vrijwel elke cel van je hond of kat voorkomt en onmisbaar is voor de energieproductie in de mitochondriën, de energiefabriekjes van de cel. In zijn actieve vorm (ubiquinol) werkt het ook als antioxidant. Organen met veel mitochondriën, zoals het hart, de hersenen, de lever en de spieren, zijn er het meest van afhankelijk. De eigen aanmaak neemt af met de leeftijd en kan ook lager zijn bij bepaald medicijngebruik (zoals statines), chronische ontsteking of intensieve inspanning. Gewoon CoQ10 via de mond wordt maar beperkt opgenomen; een liposomale vorm verbetert die opname aantoonbaar. Het wordt vooral toegepast als aanvulling bij beginnende hartklepproblemen (MVD), bij senior dieren met minder energie, en bij werk- of sporthonden, altijd in overleg met een dierenarts.
Wat doet co-enzym Q10 in het lichaam?
Co-enzym Q10 (CoQ10) is een vetoplosbare stof die in vrijwel elke cel van het lichaam voorkomt. De belangrijkste taak is het helpen van de energieproductie in de mitochondriën: CoQ10 is een onmisbare schakel in de mitochondriale elektronentransportketen, het proces waarmee de cel bruikbare energie (ATP) maakt.[1] Zonder voldoende CoQ10 verloopt dit proces minder efficiënt, met minder energie voor de cel als gevolg.
In zijn actieve, gereduceerde vorm (ubiquinol) werkt CoQ10 ook als vetoplosbare antioxidant in celmembranen en beschermt het het DNA in de mitochondriën tegen oxidatieve stress.[2] CoQ10 heeft daarmee een dubbele rol: energiedrager en celbeschermer.
Ubiquinon of ubiquinol: waarom NGD Care voor ubiquinon kiest
CoQ10 bestaat in twee vormen die in elkaar kunnen omzetten: ubiquinon (de stabiele, geoxideerde vorm) en ubiquinol (de actieve, gereduceerde vorm die het lichaam zelf gebruikt). Ubiquinol is weliswaar de vorm die de cel direct kan inzetten, maar is chemisch veel minder stabiel: het breekt sneller af bij blootstelling aan licht, warmte en lucht.[3] Dat maakt het lastiger om een ubiquinol-supplement lang goed en consistent te houden.
Ubiquinon is stabieler en wordt door de cel zelf, via een normaal en goed gereguleerd proces, omgezet naar ubiquinol.[4] NGD Care kiest daarom bewust voor ubiquinon als grondstof, gecombineerd met een liposomale vorm om de opname te verbeteren.
Waarom liposomaal CoQ10 beter opneembaar is
Gewone CoQ10-supplementen hebben een beperkte orale opname, vooral omdat de stof vetminnend en lastig oplosbaar is en deels wordt afgebroken in het maagdarmkanaal.[5] Een liposomale vorm pakt dit aan: het laagje fosfolipiden beschermt ubiquinon tegen afbraak en zorgt dat een deel van de opname via het lymfestelsel verloopt, waardoor de stof deels de lever omzeilt bij de eerste verwerking.
Onderzoek naar liposomale CoQ10-formuleringen laat een duidelijk hogere opname zien dan bij standaard ubiquinon-preparaten.[6] Dat maakt lagere dagdoseringen mogelijk relevant. Een bijkomend voordeel: de fosfolipiden in de liposomale drager zijn zelf ook bouwstoffen van celmembranen en dragen bij aan de opbouw en flexibiliteit daarvan, los van de werking van CoQ10 zelf.[7]
Wanneer kan CoQ10 tekortschieten?
De eigen aanmaak van CoQ10 neemt af naarmate dieren ouder worden.[8] Ook een aantal andere factoren kan de beschikbaarheid van CoQ10 verlagen:
Wanneer is CoQ10-suppletie zinvol?
Ondersteuning bij mitralisklepaandoening (MVD)
Mitralisklepaandoening (MVD) is de meest voorkomende hartaandoening bij honden, met name bij kleine rassen zoals de Cavalier King Charles Spaniël. De hartspier heeft een van de hoogste dichtheden aan mitochondriën van alle weefsels en is daardoor sterk afhankelijk van voldoende CoQ10.
Christiansen en collega’s (2021) vonden een duidelijk lagere hoeveelheid CoQ10 in het hartweefsel van Cavalier King Charles Spaniëls met hartfalen door mitralisklepaandoening, vergeleken met gezonde honden.[11] Harr en collega’s (2009) lieten daarnaast zien dat orale CoQ10-suppletie de hoeveelheid CoQ10 in het hartweefsel van honden verhoogde.[12] Dit rechtvaardigt klinische interesse, zonder dat hiermee een directe therapeutische claim wordt gemaakt: CoQ10 is een aanvulling naast, niet een vervanging van, reguliere hartbehandeling.
Spierfunctie en inspanningstolerantie
Bij sport- en werkhonden speelt de efficiëntie van de mitochondriën een directe rol in uithoudingsvermogen en spierherstel. Bij mensen is CoQ10-suppletie onderzocht als ondersteuning bij inspanningsgerelateerde oxidatieve stress en aerobe capaciteit.[10],[13] Het onderliggende mechanisme is overdraagbaar naar hond en kat, al is direct veterinair onderzoek hierover nog beperkt.
Ondersteuning van hersenen en zenuwstelsel
Zenuwcellen zijn erg actief en daardoor gevoelig voor een tekortschietende energieproductie. Bij mensen wordt CoQ10 onderzocht in de context van hersenveroudering.[14] Dit mechanisme is mechanistisch vertaalbaar naar de veterinaire praktijk, al ontbreekt grootschalig klinisch onderzoek bij hond en kat.
Ondersteuning van de lever
De lever is een orgaan met een hoge energiebehoefte. Bij een hoge belasting van de lever, bijvoorbeeld door langdurig medicijngebruik, kan ondersteuning van de mitochondriën relevant zijn als onderdeel van een breder ondersteunend protocol, bijvoorbeeld in combinatie met glutathion.
Mogelijke toepassingsgebieden: hond & kat
Aanvullende ondersteuning bij beginnende mitralisklepproblematiek (MVD), naast reguliere behandeling. Senior dieren met minder energie of vitaliteit. Lage inspanningstolerantie of traag spierherstel bij werk- of sporthonden. Ondersteuning na langdurig gebruik van statines, NSAID’s of prednison. Aanvulling rond narcose of een operatie. Ondersteuning van lever en zenuwstelsel bij chronische belasting.
NGD Care Ouderdomsprotocol: de bredere aanpak bij leeftijdsgerelateerde klachten
NGD Care Liposomaal Glutathion: de andere kant van de antioxidatieve balans
Conclusie
Liposomaal ubiquinon combineert de chemische stabiliteit van de precursorvorm met een duidelijk verbeterde opname. De wetenschappelijke basis voor CoQ10-ondersteuning bij hartfunctie, spieren en algehele mitochondriale gezondheid is mechanistisch goed onderbouwd; het veterinaire onderzoek groeit, maar is nog beperkter dan het humane.
NGD Care Liposomaal Co-enzym Q10 is ook onderdeel van het ouderdomsprotocol. Overleg bij hartproblemen altijd met een dierenarts.
Bekijk NGD Care Liposomaal Co-enzym Q10 in de webshop
Veelgestelde vragen
Wat doet co-enzym Q10 precies in het lichaam van mijn hond of kat?
Het helpt cellen energie te maken in de mitochondriën en werkt in zijn actieve vorm ook als antioxidant, vooral belangrijk voor hart, hersenen, lever en spieren.
Is er onderzoek dat CoQ10 bij hartproblemen bij honden ondersteunt?
Ja, onderzoek laat zien dat honden met hartfalen door mitralisklepaandoening minder CoQ10 in het hartweefsel hebben, en dat suppletie dit kan verhogen. Dit is aanvullend bewijs, geen vervanging van behandeling.
Waarom liposomaal en niet gewoon een CoQ10-capsule?
Gewone CoQ10-supplementen worden maar beperkt opgenomen via de mond. De liposomale vorm beschermt de stof en verbetert de opname aantoonbaar.
Kan CoQ10 medicatie bij hartfalen vervangen?
Nee. Zet CoQ10 in als aanvulling naast, niet als vervanging van, dierenartsbehandeling bij hartproblemen.
Literatuur
- Ernster L, Dallner G. Biochemical, physiological and medical aspects of ubiquinone function. Biochim Biophys Acta. 1995;1271(1):195-204.
- Bhagavan HN, Chopra RK. Coenzyme Q10: absorption, tissue uptake, metabolism and pharmacokinetics. Free Radic Res. 2006;40(5):445-453.
- Chopra RK, Goldman R, Sinatra ST, Bhagavan HN. Relative bioavailability of coenzyme Q10 formulations in human subjects. Int J Vitam Nutr Res. 1998;68(2):109-113.
- Bentinger M, Brismar K, Dallner G. The antioxidant role of coenzyme Q. Mitochondrion. 2007;7(Suppl):S41-S50.
- Vitetta L, Leong A, Zhou J, et al. Oral bioavailability of coenzyme Q10. Biofactors. 2018;44(1):25-34.
- Bhagavan HN, Chopra RK. Plasma coenzyme Q10 response to oral ingestion of coenzyme Q10 formulations. Mitochondrion. 2007;7(Suppl):S78-S88.
- Glaser M. Lipid domains in biological membranes. Curr Opin Struct Biol. 1993;3(4):475-481.
- Kalén A, Appelkvist EL, Dallner G. Age-related changes in the lipid compositions of rat and human tissues. Lipids. 1989;24(7):579-584.
- Littarru GP, Langsjoen P. Coenzyme Q10 and statins: biochemical and clinical implications. Mitochondrion. 2007;7(Suppl):S168-S174.
- Laaksonen R, Fogelholm M, Himberg JJ, et al. Ubiquinone supplementation and exercise capacity in trained young and older men. Eur J Appl Physiol. 1995;72(1-2):95-100.
- Christiansen LB, Reimann MJ, Schou-Pedersen AMV, Larsen S, Lykkesfeldt J, Olsen LH. Depleted myocardial coenzyme Q10 in Cavalier King Charles Spaniels with congestive heart failure due to myxomatous mitral valve disease. Antioxidants (Basel). 2021;10(2):161.
- Harr KE, Beall MJ, Heatley JJ. Influence of dietary coenzyme Q10 supplementation on plasma and myocardial coenzyme Q10 concentrations in dogs. Vet Ther. 2009;10(1-2):E1-E9.
- Cooke M, Iosia M, Buford T, et al. Effects of acute and 14-day coenzyme Q10 supplementation on exercise performance in both trained and untrained individuals. J Int Soc Sports Nutr. 2008;5:8.
- Shults CW, Oakes D, Kieburtz K, et al. Effects of coenzyme Q10 in early Parkinson disease. Arch Neurol. 2002;59(10):1541-1550.
Deze informatie is educatief van aard en gebaseerd op beschikbare wetenschappelijke literatuur. De genoemde studies zijn niet altijd direct veterinair of specifiek voor de hier beschreven formulering. Deze tekst vervangt geen veterinair consult en bevat geen therapeutische claims.