bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten

 

NGD Care: Kennisbank, Kanker deel 1

Kanker bij hond en kat: hoe ontstaat het eigenlijk?

Kanker is geen toeval en geen straf. Het is het resultaat van een opeenstapeling van veranderingen in de cel, die zich vaak jarenlang onopgemerkt opbouwen. In dit artikel de basis: wat die veranderingen veroorzaakt, hoe DNA-schade ontstaat en waarom tumorcellen hun energie anders maken.

Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Bijgewerkt op 18 november 2026.

Het korte antwoord

Kanker ontstaat als cellen zich ongecontroleerd gaan delen, doordat mutaties het gaspedaal van de celdeling laten vastzitten en de rem laten wegvallen [1]. Die mutaties stapelen zich op door een samenspel van factoren: erfelijke aanleg per ras, leeftijd, chronische ontsteking, hormonen en omgevingsfactoren zoals tabaksrook en bestrijdingsmiddelen. Veel tumorcellen maken bovendien hun energie op een andere manier, via snelle vergisting van glucose: het Warburg-effect [2].

Kernpunten

  • Rassen verschillen sterk in kankerrisico, zoals histiocytair sarcoom bij de Berner sennenhond [3]
  • Katten in een huishouden met rokers hadden een hoger risico op lymfoom [4]
  • Chronische ontsteking voedt kanker; bij katten kan een injectieplek uitgroeien tot een sarcoom [5][6]
  • Veel tumorcellen vergisten glucose ook als er zuurstof is, maar dat geldt niet voor alle tumoren [2]
  • Spierverlies bij kanker ontstaat vooral door ontstekingsstoffen en een ontregelde stofwisseling [7]

Wat veroorzaakt kanker bij hond en kat?

Kanker ontstaat wanneer cellen zich ongecontroleerd gaan delen, doordat de normale rem op de celdeling wegvalt. De oorzaak is bijna altijd een samenspel van factoren die elkaar versterken, geen enkele trigger:

  • Erfelijke aanleg. Sommige rassen hebben een sterk verhoogd risico op bepaalde tumoren, zoals histiocytair sarcoom bij de Berner sennenhond, hemangiosarcoom bij de golden retriever en osteosarcoom bij grote en reuzenrassen [3].
  • Leeftijd. Met het ouder worden werkt de DNA-reparatie minder goed en stapelt schade zich sneller op.
  • Chronische ontsteking. Langdurige, laaggradige ontsteking maakt groeifactoren en zuurstofradicalen vrij die celdeling en mutaties bevorderen [5]. Bij katten is het injectieplaatssarcoom daar een voorbeeld van [6].
  • Omgevingsfactoren. Katten in een huishouden met rokers hadden een hoger risico op lymfoom [4]. Schotse terriërs uit tuinen die met bepaalde onkruidbestrijders werden behandeld, kregen vaker blaaskanker [8]. Ook UV-straling speelt een rol bij witte katten en honden met een dunne vacht. Meer over de invloed van de leefomgeving lees je in het exposoom (stefanveenstra.nl).
  • Hormonen. Bij melkkliertumoren speelt langdurige blootstelling aan geslachtshormonen een rol. Bij katten die voor de leeftijd van zes maanden werden gesteriliseerd, was het risico op melkkliercarcinoom duidelijk lager [9]. Bij honden is het bewijs voor een beschermend effect van vroeg steriliseren zwakker dan vaak wordt gedacht [10].

Hoe stapelt DNA-schade zich op?

Reactieve zuurstofverbindingen ontstaan onvermijdelijk bij de energieproductie in de mitochondriën. In normale hoeveelheden zijn het nuttige signaalstoffen. Bij overproductie, door ontsteking, een belaste stofwisseling of slecht werkende mitochondriën, overtreffen ze het vermogen van het lichaam om ze onschadelijk te maken. Meer lees je bij oxidatieve stress.

Het gevolg is schade aan het DNA: breuken in de DNA-streng, beschadigde bouwstenen en een verstoorde methylatie, die bepaalt welke genen actief zijn. Het lichaam kan veel van die schade herstellen, maar als de schade groter is dan de reparatiecapaciteit, stapelen mutaties zich op.

Gevaarlijk wordt het als die mutaties in twee soorten genen terechtkomen: proto-oncogenen, die bij een mutatie de groei blijven aanjagen, en tumorsuppressorgenen zoals p53, die bij een mutatie de rem verliezen. De combinatie van beide duwt een cel richting ongecontroleerde groei [1].

Wat is het Warburg-effect?

In de jaren twintig ontdekte de Duitse onderzoeker Otto Warburg dat tumorcellen glucose vergisten via glycolyse, zelfs als er genoeg zuurstof is voor de veel efficiëntere oxidatieve verbranding die gezonde cellen gebruiken [11]. Dit staat bekend als het Warburg-effect. Het komt bij veel, maar niet bij alle tumoren voor; sommige tumoren draaien juist sterk op hun mitochondriën [2].

Waarom kiest een cel voor de minder efficiënte route? Glycolyse levert per glucosemolecuul veel minder energie op, maar gaat snel en levert de bouwstenen die nodig zijn voor snelle celdeling [2]. Tumorcellen compenseren dat door extra GLUT-transporters aan te maken, waarmee ze veel meer glucose opnemen dan gezonde cellen. Het melkzuur dat daarbij vrijkomt, verzuurt de omgeving van de tumor en remt de afweercellen daar [1].

Waarom vermagert een dier met kanker?

Veel dieren met kanker verliezen spiermassa, ook als ze nog eten: cachexie. Dat komt niet alleen doordat de tumor brandstof opeist. De belangrijkste aanjagers zijn ontstekingsstoffen zoals IL-6 en TNF-α, die spierafbraak stimuleren, de eetlust remmen en de stofwisseling ontregelen [7]. Spierverlies is bij hond en kat een ongunstig teken. Daarom zijn voldoende eiwit, voldoende calorieën en het behandelen van misselijkheid bij een dier met kanker zo belangrijk.

Wat betekent dit voor de voeding?

Het Warburg-effect is de basis voor het idee dat een voeding met weinig snel opneembare koolhydraten en meer vet en eiwit een tumor minder brandstof geeft. In een dubbelblinde studie bij honden met lymfoom ging een voeding met visolie en arginine, naast doxorubicine, samen met een langere ziektevrije periode en overleving [12]. Maar tumoren kunnen ook andere brandstoffen gebruiken, zoals glutamine, en dat een koolhydraatarm of ketogeen dieet de tumor bij honden of katten remt, is nog niet aangetoond. Het is een logische hypothese, geen behandeling. Voeding bij kanker hoort altijd afgestemd te worden op het dier, de tumor en de behandeling.

Uit de praktijk

Daan: een Berner sennenhond met een bekend risico

Daan, een zevenjarige Berner sennenhond, kwam op consult met vage klachten: wat lusteloosheid, een licht verminderde eetlust en bij onderzoek een vergrote lymfeklier. Bij de Berner sennenhond is histiocytair sarcoom een bekende, rasgebonden ziekte [3].

Verder onderzoek bevestigde de diagnose. Voor de eigenaren was het belangrijk om te begrijpen dat dit niet iets was wat ze hadden kunnen voorkomen: de genetische component bij dit ras is goed gedocumenteerd, en de klachten waren relatief vroeg opgepakt.

Naast de reguliere oncologische behandeling is bij Daan gekeken naar ondersteuning van het hele systeem: minder oxidatieve belasting, aandacht voor spiermassa en voeding, en ondersteuning van de energiehuishouding. Als aanvulling op de behandeling, niet als vervanging.

Hoe kijkt de Chinese diergeneeskunde naar het ontstaan van kanker?

De traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM) beschrijft dezelfde processen in een andere taal. Een tumor wordt gezien als een ophoping van Flegma en Bloedstagnatie, vaak op de bodem van een langdurig tekort aan Qi of Yin [13]. Uitgebreid lees je dit in kanker vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde.

TCM-patroon Wat eigenaren zien Mogelijke westerse verklaring (hypothese)
Flegma-ophoping Zachte, verplaatsbare knobbels, vergrote lymfeklieren, sloom en zwaar Weefselgroei met vochtophoping en een trage stofwisseling
Bloedstagnatie Harde, vaste zwellingen, vaste pijn, donkere of paarse tong Tumorgroei met verstoorde doorbloeding en stolling
Qi- en Yin-tekort Vermagering, moeheid, droge vacht, dorst Cachexie en uitputting van de reserves
Lever-Qi-stagnatie Chronische stress, spanning, wisselende spijsvertering Chronische stress en laaggradige ontsteking als voedingsbodem

Deze koppeling is een klinische interpretatie en geen bewezen verband.

Direct naar de dierenarts

  • Een nieuwe knobbel die groeit, of een knobbel die langer dan een maand blijft
  • Een zwelling op een injectieplek bij een kat die na drie maanden niet weg is, groter is dan 2 cm of groeit
  • Vergrote lymfeklieren, bijvoorbeeld onder de kaak of achter de knie
  • Onverklaard afvallen, bloedingen uit neus of mond, of plotselinge zwakte met bleke slijmvliezen
  • Kreupelheid met een pijnlijke zwelling aan een bot bij een groot ras

Een integratief consult is zinvol als:

  • je hond of kat een diagnose kanker heeft en je naast de behandeling wilt ondersteunen;
  • je wilt weten welke supplementen veilig zijn naast chemotherapie;
  • je dier vermagert of slecht eet tijdens de behandeling;
  • je hond een ras is met een bekend verhoogd risico en je wilt weten wat je zelf kunt doen.

Begrijpen opent deuren

Begrijpen hoe kanker ontstaat, verandert niets aan de diagnose. Maar het opent wel deuren naar ondersteuning die verder gaat dan toekijken. Stefan Veenstra DVM denkt met je mee over ondersteuning naast de behandeling van je dierenarts of oncoloog, of over een rasgebonden risico. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.

Plan een consult

Veelgestelde vragen over het ontstaan van kanker

Hoe ontstaat kanker bij een hond of kat?

Door een opeenstapeling van mutaties die het gaspedaal van de celdeling laten vastzitten en de rem laten wegvallen [1]. Erfelijke aanleg, leeftijd, chronische ontsteking, hormonen en omgevingsfactoren dragen daaraan bij.

Welke hondenrassen hebben een verhoogd risico op kanker?

Onder meer de Berner sennenhond (histiocytair sarcoom), de golden retriever (hemangiosarcoom en lymfoom) en grote en reuzenrassen (osteosarcoom) [3].

Kan roken in huis kanker veroorzaken bij mijn kat?

Het verhoogt het risico. Katten in een huishouden met rokers hadden een hogere kans op lymfoom [4].

Wat is het Warburg-effect?

Veel tumorcellen vergisten glucose, ook als er genoeg zuurstof is. Dat levert minder energie op, maar wel snel bouwstenen voor celdeling [2]. Het geldt niet voor alle tumoren.

Helpt een koolhydraatarm dieet tegen kanker bij honden?

Dat is een logische hypothese, maar niet bewezen. Een voeding met visolie en arginine ging bij honden met lymfoom wel samen met een langere overleving [12]. Stem voeding bij kanker altijd af met je dierenarts.

Waarom valt mijn hond af terwijl hij nog eet?

Dat heet cachexie. Ontstekingsstoffen uit de tumor en het afweersysteem stimuleren spierafbraak en ontregelen de stofwisseling [7]. Voldoende eiwit en calorieën zijn dan extra belangrijk.

Conclusie

Kanker bij hond en kat ontstaat door een opeenstapeling van mutaties, gevoed door erfelijke aanleg, leeftijd, chronische ontsteking, hormonen en de leefomgeving. Veel tumorcellen maken hun energie via snelle vergisting van glucose, en ontstekingsstoffen zorgen voor het spierverlies dat zo vaak met kanker samengaat. Die kennis verandert niets aan een diagnose, maar laat wel zien waar ondersteuning naast de reguliere behandeling kan aangrijpen: ontsteking, oxidatieve belasting, voeding en spiermassa. In de volgende delen lees je hoe de darm en de Chinese geneeskunde naar dezelfde processen kijken.

Over de auteur

Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding.

Dit artikel is educatief van aard en vervangt geen onderzoek door een dierenarts of een oncologische behandeling. De beschreven werkingsmechanismen zijn wetenschappelijke achtergrondinformatie en geen aanbeveling voor een specifiek product.

Literatuur

  1. Hanahan D, Weinberg RA. Hallmarks of cancer: the next generation. Cell. 2011;144(5):646-674.
  2. Vander Heiden MG, Cantley LC, Thompson CB. Understanding the Warburg effect: the metabolic requirements of cell proliferation. Science. 2009;324(5930):1029-1033.
  3. Dobson JM. Breed-predispositions to cancer in pedigree dogs. ISRN Veterinary Science. 2013;2013:941275.
  4. Bertone ER, Snyder LA, Moore AS. Environmental tobacco smoke and risk of malignant lymphoma in pet cats. American Journal of Epidemiology. 2002;156(3):268-273.
  5. Coussens LM, Werb Z. Inflammation and cancer. Nature. 2002;420(6917):860-867.
  6. Hartmann K, Day MJ, Thiry E, et al. Feline injection-site sarcoma: ABCD guidelines on prevention and management. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2015;17(7):606-613.
  7. Freeman LM. Cachexia and sarcopenia: emerging syndromes of importance in dogs and cats. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2012;26(1):3-17.
  8. Glickman LT, Raghavan M, Knapp DW, Bonney PL, Dawson MH. Herbicide exposure and the risk of transitional cell carcinoma of the urinary bladder in Scottish Terriers. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2004;224(8):1290-1297.
  9. Overley B, Shofer FS, Goldschmidt MH, Sherer D, Sorenmo KU. Association between ovarihysterectomy and feline mammary carcinoma. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2005;19(4):560-563.
  10. Beauvais W, Cardwell JM, Brodbelt DC. The effect of neutering on the risk of mammary tumours in dogs: a systematic review. Journal of Small Animal Practice. 2012;53(6):314-322.
  11. Warburg O. On the origin of cancer cells. Science. 1956;123(3191):309-314.
  12. Ogilvie GK, Fettman MJ, Mallinckrodt CH, et al. Effect of fish oil, arginine, and doxorubicin chemotherapy on remission and survival time for dogs with lymphoma: a double-blind, randomized placebo-controlled study. Cancer. 2000;88(8):1916-1928.
  13. Xie H, Preast V. Traditional Chinese Veterinary Medicine: Fundamental Principles. 2nd ed. Reddick (FL): Chi Institute Press; 2013
Artikel toegevoegd aan winkelwagen.
0 artikel - € 0,00
Secret Link