bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten
bezorging-wit
Verzending binnen 1-2 dagen
klantenservice-wit
Deskundige klantenservice
essentiele-olien-wit
Humane-grade, biologische producten
getest-wit
Wetenschappelijk bewezen ingrediënten

 

NGD Care: Kennisbank, Infecties

Hardnekkige infecties bij hond en kat: waarom zijn Borrelia, Ehrlichia, Leishmania en Leptospira zo moeilijk te verslaan?

Deze ziekteverwekkers verschuilen zich in cellen, veranderen van gedaante of nestelen zich in de nieren. Hoe ze de afweer ontwijken, wat antibiotica wel en niet kunnen, en wat ozon en supplementen kunnen toevoegen.

Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts bij Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Bijgewerkt op 19 november 2026.

Het korte antwoord

Ehrlichia, Anaplasma en Leishmania leven ín afweercellen, Borrelia verschuilt zich in bindweefsel en kan van gedaante veranderen, en Leptospira nestelt zich in de nieren. Antibiotica zoals doxycycline werken bij de meeste van deze infecties goed, maar bij honden met Lyme bleef Borrelia na een maand behandeling soms aantoonbaar, ook al herstelden ze klinisch [1]. Integratieve ondersteuning richt zich op de afweer, de darm en de lever tijdens en na de behandeling. Ze vervangt de diagnose en de reguliere behandeling niet.

Kernpunten

  • Ehrlichia en Leishmania leven in afweercellen; Borrelia en Leptospira vooral daarbuiten [2][3][4]
  • De meeste honden die met Borrelia in aanraking komen, worden nooit ziek [4]
  • In het laboratorium vormt Borrelia persisters en biofilm, die veel minder gevoelig zijn voor antibiotica [5][6]
  • Leptospirose kan binnen 24 tot 48 uur tot nierfalen leiden; jaarlijkse vaccinatie wordt voor alle honden aanbevolen [7]
  • Doxycycline geeft vaak braken en verhoogde leverwaarden, en bij katten slokdarmvernauwing als de tablet blijft steken [8][9]
  • Ozon en supplementen zijn aanvullend; gecontroleerd onderzoek bij deze infecties ontbreekt

Om welke ziekteverwekkers gaat het?

Wat deze ziekteverwekkers gemeen hebben, is dat ze de afweer weten te ontwijken. Maar ze doen dat op verschillende manieren, en ze zijn ook verschillend van aard: Leishmania is een parasiet, de rest zijn bacteriën. Een deel is echt intracellulair.

Ziekteverwekker Soort Waar verschuilt het zich? Standaardbehandeling
Ehrlichia canis Bacterie, via de bruine hondenteek In witte bloedcellen (monocyten) Doxycycline, 28 dagen [2]
Anaplasma Bacterie, via de schapenteek In witte bloedcellen (neutrofielen) Doxycycline [2]
Leishmania infantum Parasiet, via de zandvlieg In macrofagen, onder meer in huid, milt en beenmerg Allopurinol met meglumine-antimoniaat of miltefosine [3]
Borrelia (Lyme) Spirocheet, via de teek Vooral buiten cellen, in bindweefsel en gewrichtskapsels Doxycycline, 4 weken [4]
Leptospira Spirocheet, via urine van ratten In de nierbuisjes Doxycycline, eerst vaak penicilline via een infuus [7]

Hoe ontwijken ze de afweer?

Ehrlichia leeft in een blaasje in de witte bloedcel en voorkomt dat dat blaasje wordt afgebroken. Leishmania overleeft in macrofagen, juist de cellen die het zouden moeten opruimen. Het gevolg is een afweer die wel actief is, maar het probleem niet oplost.

Borrelia: gedaanteverwisseling en persisters

Spirocheten als Borrelia hebben een eigen strategie. Met het oppervlakte-eiwit VlsE veranderen ze steeds van uiterlijk. In het laboratorium kunnen ze daarnaast overgaan in ronde, inactieve vormen, microkolonies en biofilm. Zulke persisters overleven antibiotica en kunnen later weer actief worden [5]. Bij Europese Borrelia-stammen in biofilm lag de MBIC voor doxycycline op 32 µg/ml, veel hoger dan voor vrije spirocheten [6]. Dat zijn laboratoriumwaarden; wat het betekent voor een dier, is niet bekend.

Bij honden is persistentie wel aangetoond. Honden die experimenteel met Borrelia waren besmet, kregen 30 dagen amoxicilline of doxycycline. De gewrichtsklachten verdwenen of ontstonden niet, maar bij de meeste honden bleef Borrelia-DNA aantoonbaar, en bij drie honden werden levende bacteriën gekweekt [1]. Ook bij muizen bleef Borrelia na behandeling aanwezig, al was het niet meer te kweken [10]. Belangrijk om erbij te zeggen: de meeste honden die met Borrelia in aanraking komen, worden nooit ziek, en een positieve test alleen is geen reden voor behandeling [4]. Meer in de ziekte van Lyme bij de hond.

Leptospira: de spirocheet uit de sloot

Leptospira wordt vooral verspreid via de urine van ratten en andere knaagdieren. Honden raken besmet via water of natte grond, door wondjes of slijmvliezen. De bacterie tast vooral de nieren en de lever aan en kan binnen 24 tot 48 uur leiden tot acuut nierfalen, soms met longbloedingen [7]. Een mildere vorm met vage klachten wordt makkelijk gemist.

De diagnose vraagt vaak een combinatie van PCR op bloed en urine en een MAT, die pas na enkele weken goed betrouwbaar is. Doxycycline ruimt ook het dragerschap in de nieren op. De ACVIM raadt sinds 2023 aan alle honden jaarlijks te vaccineren met een vaccin tegen vier serovars, ongeacht leefstijl [7]. Leptospirose is ook voor mensen besmettelijk; draag handschoenen bij urine van een zieke hond.

Wat kunnen antibiotica wel en niet?

Doxycycline is bij Ehrlichia, Anaplasma, Borrelia en Leptospira de eerste keus en werkt bij acute infecties goed [2][4][7]. Het heeft daarnaast een licht ontstekingsremmend effect. De beperkingen zitten bij langdurige of terugkerende infecties: persisters en biofilm zijn minder gevoelig, en een langere kuur geeft meer bijwerkingen.

Bijwerking Wat er gebeurt Waar je op let
Maag en darm Braken, minder eetlust en diarree komen vaak voor [8] Met eten geven; zie ook de darm hieronder
Lever Verhoogde leverwaarden bij een groot deel van de honden [8] Leverwaarden controleren bij een lange kuur
Slokdarm Bij katten kan een tablet blijven steken en een vernauwing geven [9] Bij katten altijd water of voer nageven
Darmflora Ook nuttige bacteriën worden geraakt Antibiotica en de darm
Huid Gevoeliger voor zonlicht Fel zonlicht beperken

Bij Leishmania zijn de middelen zwaarder. Allopurinol kan bij langdurig gebruik xanthinestenen in de blaas geven, meglumine-antimoniaat wordt geïnjecteerd en kan de nieren belasten, en miltefosine geeft vaak maag- en darmklachten en mag niet bij drachtige dieren [3]. Combinaties van antibiotica tegen persisters worden bij Lyme bij mensen onderzocht; voor honden is daar geen bewijs voor.

Wat voegt ozontherapie toe?

Ozon is een sterke oxidator. In een gecontroleerde dosis veroorzaakt het een korte, milde oxidatieve prikkel waarop het lichaam reageert met meer eigen antioxidanten en een actievere afweer. Buiten het lichaam doodt ozon bacteriën, virussen en schimmels direct. In de diergeneeskunde wordt het vooral toegepast via grote auto-hemotherapie (bloed buiten het lichaam met ozon behandelen en teruggeven) en rectale insufflatie [11]. Meer daarover in inwendige ozontherapie.

Het bewijs bij deze infecties is beperkt. In een muismodel van Leishmania-huidletsels genazen de letsels beter met ozon op de huid, vooral in combinatie met meglumine-antimoniaat. Bij honden met Lyme, Ehrlichia of Leptospira zijn geen gecontroleerde studies gedaan. De veterinaire literatuur over ozon bestaat vooral uit kleine studies en casussen [11]. Dat ozon in het lichaam bacteriën in cellen bereikt, is niet aangetoond. Ik zet het in als aanvulling op de afweer, niet als vervanging van antibiotica.

Welke supplementen kunnen ondersteunen?

Supplementen richten zich op de afweer, de darm en de lever tijdens en na een lange behandeling. Bij geen van deze stoffen is aangetoond dat ze de infectie zelf opruimen bij hond of kat.

Lactoferrine

Bindt ijzer, ondersteunt de afweer van de slijmvliezen en bindt bacteriële gifstoffen (LPS). Zie lactoferrine bij hond en kat.

Bewijs: Laboratorium en mens

Bètaglucanen

Uit shiitake en agaricus; ondersteunen de werking van macrofagen. Zie coriolus, agaricus, maitake en shiitake.

Bewijs: Laboratorium; bij deze infecties niet onderzocht

PEA

Dempt pijn en ontsteking in gewrichten en zenuwstelsel. Zie PEA en boswellia.

Bewijs: Bewezen bij gewrichtspijn; bij infecties niet onderzocht

Glutathion en NAC

Ondersteunen de lever tijdens een lange kuur. NAC remt in het laboratorium biofilm. Zie glutathion en NAC en berberine.

Bewijs: Laboratorium; leverondersteuning aannemelijk

Berberine

Remt in het laboratorium verschillende bacteriën en ook Leishmania. Beïnvloedt de afbraak van medicijnen in de lever; overleg bij medicatie.

Bewijs: Laboratorium

Enzymen

Breken in het laboratorium de matrix van biofilm af. Zie biofilm bij hond en kat.

Bewijs: Laboratorium; in het lichaam niet aangetoond

Essentiële oliën

Oregano-, kruidnagel- en kaneelolie doodden in het laboratorium slapende Borrelia. Giftig voor katten. Zie essentiële oliën bij honden en katten.

Bewijs: Alleen laboratorium; nooit zelf inwendig geven

Darm

Pre- en probiotica tijdens en na antibiotica. Zie het darmmicrobioom als basis van gezondheid.

Bewijs: Ondersteunend

Wat is een Herxheimer-reactie?

Bij de behandeling van spirocheteninfecties kan kort na de eerste antibioticadosis een Jarisch-Herxheimer-reactie optreden: koorts, rillen, spierpijn en verergering van klachten door vrijkomende bacteriële stoffen. Bij mensen is dit goed beschreven bij syfilis, Lyme en leptospirose; de reactie begint meestal binnen 24 uur en duurt kort [12]. Bij honden en katten is het zelden beschreven.

Ga er daarom niet vanuit dat verergering een teken is dat de behandeling aanslaat. Wordt je dier zieker tijdens een behandeling, neem dan contact op met je dierenarts. Het kan ook een bijwerking zijn, een andere infectie, of een ziekte die verder gaat.

Direct naar de dierenarts

  • Koorts, sloomheid en niet eten na een tekenbeet of zwemmen in een sloot
  • Weinig of geen plassen, braken of gele slijmvliezen (mogelijk leptospirose)
  • Neusbloedingen, puntbloedingen of bloed in de urine (mogelijk Ehrlichia)
  • Benauwdheid of hoesten met bloed
  • Wisselende kreupelheid met koorts
  • Een dier dat tijdens de behandeling zieker wordt

Een integratief consult is zinvol als:

  • je hond na een tekenziekte niet goed herstelt;
  • je dier langdurig antibiotica of leishmaniamedicatie krijgt en je de darm en lever wilt ondersteunen;
  • je wilt weten of ozontherapie bij jouw dier zinvol is;
  • je een positieve test hebt maar twijfelt of behandeling nodig is.

Hardnekkige infecties gericht aanpakken

Stefan Veenstra DVM kijkt naar de diagnose, de behandeling, de afweer en de darm samen, en naar wat er naast antibiotica of leishmaniamedicatie veilig past. Kies een kort consult van 15 minuten of een volledige intake van 60 minuten, in de praktijk of online.

Plan een consult

Veelgestelde vragen over hardnekkige infecties

Mijn hond test positief op Lyme. Moet hij behandeld worden?

Niet altijd. De meeste honden met antistoffen worden nooit ziek. Behandeling is aan de orde bij klachten zoals koorts en kreupelheid, of bij eiwitverlies via de nieren [4]. Laat de urine op eiwit controleren.

Waarom blijft mijn hond klachten houden na een kuur?

Dat kan door achtergebleven Borrelia [1], maar ook door blijvende gewrichtsschade, een tweede tekenziekte, of de gevolgen van de antibiotica voor de darm. Laat het onderzoeken voordat je een nieuwe kuur start.

Beschermt de vaccinatie tegen leptospirose volledig?

Een vaccin tegen vier serovars beschermt goed tegen de meest voorkomende typen, met een immuniteit van minstens een jaar, maar niet tegen alle stammen [7].

Helpt ozon tegen Lyme of Leishmania?

Ozon kan de afweer ondersteunen, maar er zijn bij honden geen gecontroleerde studies bij deze infecties [11]. Het is een aanvulling op de reguliere behandeling.

Is verergering tijdens de behandeling een goed teken?

Nee, ga daar niet vanuit. Neem bij verergering contact op met je dierenarts.

Conclusie

Ehrlichia, Anaplasma, Leishmania, Borrelia en Leptospira ontwijken de afweer elk op hun eigen manier. Reguliere middelen zijn de basis en werken bij acute infecties goed. Bij een dier dat niet herstelt, kijk ik naar persistentie, maar ook naar andere oorzaken, naar de darm en de lever, en naar wat de afweer nodig heeft. Ozon en supplementen kunnen daarbij aanvullen; het bewijs komt vooral uit het laboratorium.

Over de auteur

Stefan Veenstra DVM is dierenarts en eigenaar van integratieve dierenartsenpraktijk Natuurlijk Gezonde Dieren in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in chronische en complexe patiënten en combineert reguliere diergeneeskunde met darm-as-geneeskunde, traditionele Chinese diergeneeskunde (TCVM), orthomoleculaire geneeskunde en integratieve voeding.

Dit artikel is educatief van aard en vervangt geen onderzoek door een dierenarts. De beschreven werkingsmechanismen zijn wetenschappelijke achtergrondinformatie en geen aanbeveling voor een specifiek product.

Literatuur

  1. Straubinger RK, Summers BA, Chang YF, Appel MJ. Persistence of Borrelia burgdorferi in experimentally infected dogs after antibiotic treatment. Journal of Clinical Microbiology. 1997;35(1):111-116.
  2. Neer TM, Breitschwerdt EB, Greene RT, Lappin MR. Consensus statement on ehrlichial disease of small animals from the infectious disease study group of the ACVIM. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2002;16(3):309-315.
  3. Solano-Gallego L, Miró G, Koutinas A, et al. LeishVet guidelines for the practical management of canine leishmaniosis. Parasites and Vectors. 2011;4:86.
  4. Littman MP, Gerber B, Goldstein RE, Labato MA, Lappin MR, Moore GE. ACVIM consensus update on Lyme borreliosis in dogs and cats. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2018;32(3):887-903.
  5. Rudenko N, Golovchenko M, Kybicova K, Vancova M. Metamorphoses of Lyme disease spirochetes: phenomenon of Borrelia persisters. Parasites and Vectors. 2019;12:237.
  6. Fabrizio G, Cavallo I, Sivori F, et al. Genomic characterization and antibiotic susceptibility of biofilm-forming Borrelia afzelii and Borrelia garinii from patients with erythema migrans. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2025;15:1619660.
  7. Sykes JE, Francey T, Schuller S, Stoddard RA, Cowgill LD, Moore GE. Updated ACVIM consensus statement on leptospirosis in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2023;37(6):1966-1982.
  8. Schulz BS, Hupfauf S, Ammer H, Hartmann K. Suspected side effects of doxycycline use in dogs: a retrospective study of 386 cases. Veterinary Record. 2011;169(9):229.
  9. German AJ, Cannon MJ, Dye C, et al. Oesophageal strictures in cats associated with doxycycline therapy. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2005;7(1):33-41.
  10. Hodzic E, Feng S, Holden K, Freet KJ, Barthold SW. Persistence of Borrelia burgdorferi following antibiotic treatment in mice. Antimicrobial Agents and Chemotherapy. 2008;52(5):1728-1736.
  11. Orlandin JR, Machado LC, Ambrósio CE, Travagli V. Ozone and its derivatives in veterinary medicine: a careful appraisal. Veterinary and Animal Science. 2021;13:100191.
  12. Butler T. The Jarisch-Herxheimer reaction after antibiotic treatment of spirochetal infections: a review of recent cases and our understanding of pathogenesis. American Journal of Tropical Medicine and Hygiene. 2017;96(1):46-52.
Artikel toegevoegd aan winkelwagen.
0 artikel - € 0,00
Secret Link