Reizen met je hond · Deel 2

Wagenziekte bij honden: waarom het gebeurt en wat echt helpt

Kwijlen, jammeren en overgeven op de achterbank. Voor veel honden is de auto een beproeving.Wagenziekte is echter bijna altijd te verbeteren, mits je begrijpt waar het vandaan komt.

Door Stefan Veenstra, dierenarts (DVM)

Wagenziekte bij honden ontstaat door een samenspel van het evenwichtsorgaan en stress. Het evenwichtsorgaan voelt beweging die de ogen niet zien, en spanning maakt dat erger. Je verbetert het door de auto stap voor stap op te bouwen tot iets veiligs, door rustig te rijden en voor een vaste, veilige plek te zorgen, en door de hond kalm de auto in te laten gaan.

Hoe herken je wagenziekte bij je hond?

Wagenziekte laat zich vaak al zien voordat je hond echt overgeeft. De eerste signalen zijn subtiel: veel kwijlen, likken aan de lippen, gapen, onrust, piepen of jammeren, en trillen of hijgen zonder dat het warm is. Ook een stil in elkaar gedoken houding hoort erbij. Latere signalen zijn overgeven, ongewild plassen of poepen, en na afloop een suffe, uitgeputte hond.

Merk je de vroege signalen op tijd op, dan kun je ingrijpen voordat het escaleert: een pauze inlassen, geruststellen of de rit onderbreken. Juist die vroege herkenning maakt vaak het verschil tussen een vervelend momentje en een volledig van slag geraakte hond.

Waar komt wagenziekte vandaan?

Wagenziekte heeft bijna nooit maar een oorzaak. Meestal spelen twee dingen tegelijk: het evenwichtsorgaan en de emotie.

Het evenwichtsorgaan in het binnenoor

Diep in het oor zit een klein systeem met vloeistof dat beweging registreert, het evenwichtsorgaan of vestibulaire systeem. Het vertelt de hersenen of het lichaam beweegt, versnelt of draait. In de auto ontstaat er verwarring: het evenwichtsorgaan voelt beweging, terwijl de ogen een stilstaande bak of stoel vlak voor de neus zien. De hersenen krijgen tegenstrijdige signalen, en die botsing veroorzaakt misselijkheid [1,2]. Bij mensen werkt zeeziekte precies zo. Bij jonge honden is dit evenwichtsorgaan nog niet volgroeid, waardoor pups er vaker last van hebben. Veel honden groeien er in de loop van het eerste jaar overheen, maar niet allemaal, en dan komt het tweede stuk erbij.

Stress en aangeleerde angst

Hier zit vaak de echte sleutel. De eerste ervaringen die veel honden met de auto hebben, zijn het ritje naar de dierenarts, het weggaan bij het nest, of een keer flink misselijk zijn geweest. De hond koppelt de auto aan een naar gevoel. Zodra hij de auto ziet, schiet zijn stresssysteem al in de hoogste versnelling en maakt het lichaam stresshormonen aan zoals cortisol en adrenaline. Die hormonen brengen ook de maag en darmen van slag. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: stress maakt misselijk, en misselijk zijn maakt de auto nog enger.

Prikkeloverload

De auto is daarnaast een storm van prikkels: snelheid, geluid, trillingen, wisselend licht en steeds nieuwe geuren die voorbijflitsen. Voor een hond met een gevoelig zenuwstelsel is dat veel om te verwerken, en ook dat draagt bij aan misselijkheid en onrust.

Maakt het uit of je een elektrische of een benzineauto rijdt?

Waarschijnlijk wel. Er zijn aanwijzingen dat honden in een elektrische auto sneller of heviger misselijk worden dan in een benzineauto. Onderzoek hiernaar is tot nu toe bij mensen gedaan, niet bij honden. In een grote vragenlijststudie onder ruim zeshonderd passagiers gaven mensen aan in elektrische auto’s ernstiger klachten van reisziekte te ervaren [2]. Het onderliggende mechanisme geldt voor het evenwichtsorgaan van een hond net zo goed als voor dat van ons, dus de vertaling naar honden is logisch, ook al is die nog niet apart onderzocht.

De verklaring zit in drie eigenschappen die een elektrische auto anders maken dan een auto met een verbrandingsmotor.

1. Een elektrische auto trekt directer op

Een elektromotor levert vanaf stilstand meteen zijn volledige kracht. De auto komt daardoor sneller en abrupter op snelheid dan een benzineauto, die het vermogen geleidelijker opbouwt. Juist die plotselinge versnelling geeft het evenwichtsorgaan een sterke prikkel, terwijl de ogen binnen de auto weinig beweging registreren. Die botsing tussen wat het lichaam voelt en wat de ogen zien is de kern van reisziekte [1].

2. Het afremmen voelt anders

Veel elektrische auto’s remmen af zodra de bestuurder het gaspedaal loslaat, een systeem dat energie terugwint en dat vaak “one-pedal driving” heet. Daardoor vertraagt de auto vaker en onregelmatiger dan een benzineauto, die na het loslaten van het gas juist rustig uitrolt. Die voortdurende, kleine snelheidswisselingen zijn voor een gevoelige hond lastiger te verdragen dan een gelijkmatige rit.

3. Er is geen motorgeluid als waarschuwing

Dit is de meest onderschatte factor. In een benzineauto hoor je de motor optoeren vlak voordat de auto versnelt. Dat geluid werkt als een aankondiging: lijf en brein kunnen zich op de beweging voorbereiden. Een elektrische auto is vrijwel geluidloos, waardoor die waarschuwing wegvalt en de versnelling als het ware uit het niets komt. Voor een hond weegt dat extra zwaar, want een hond kan het verkeer niet zelf zien aankomen en is dus volledig afhankelijk van dit soort signalen om beweging te voorspellen. En voorspelbaarheid is precies wat reisziekte draaglijker maakt [2].

Wat helpt echt tegen reisziekte?

Er is geen knop die reisziekte uitzet, maar met geduld boek je bijna altijd vooruitgang. Werk daarbij aan het lichaam en aan het gevoel tegelijk.

Bouw de auto opnieuw op

Dit is de belangrijkste stap, en tegelijk de stap die de meeste mensen overslaan. Je leert je hond dat de auto veilig en zelfs leuk is, en dat gaat heel geleidelijk. Laat je hond eerst bij de stilstaande auto snuffelen en beloon dat. Laat hem daarna instappen zonder te rijden, geef iets lekkers en stap weer uit. Start vervolgens alleen de motor zonder weg te rijden, en rij pas daarna een heel klein stukje, dat eindigt op een leuke plek zoals een wandeling. Bouw de afstand alleen op als je hond ontspannen blijft, en ga een stap terug zodra hij stress laat zien. Het draait om een nieuwe associatie: auto betekent iets leuks, niet de dierenarts.

Zorg voor een rustige, veilige plek

Een goed vastgezette bench of een veiligheidsgordel geeft houvast en rust, want losse honden schuiven mee met elke bocht, wat de misselijkheid verergert. Zet je hond zo dat hij naar voren kan kijken, in de rijrichting, want naar de horizon kijken helpt het evenwichtsorgaan, net als bij mensen. Een vertrouwd dekentje of een kledingstuk dat naar jou ruikt geeft extra geborgenheid.

Let op je rijstijl, de omgeving en het eten

Rij rustig en gelijkmatig, met vloeiend optrekken en remmen en zonder scherpe bochten. Zorg voor frisse lucht en een koele auto, want warmte en bedompte lucht maken het erger. Las bij langere ritten regelmatig een pauze in. Geef daarnaast geen grote maaltijd vlak voor vertrek, want een lege of te volle maag maakt misselijkheid erger. Een klein, licht hapje twee tot drie uur van tevoren is voor de meeste honden prettig.

Natuurlijke ondersteuning voor rust

Omdat stress zo’n grote rol speelt, helpt het om je hond kalmer de auto in te laten gaan. CBD olie en Relax support hebben een snelle rustgevende werking op je dier. Essentiële olien als Stress support heeft een rustgevende en aardende werking. Bloesemremedies zoals emergency support heeft ook een snelle rustgevende werking op je dier. En tot slot geeft een vaste routine rond het autorijden houvast, want wat voorspelbaar is voelt veiliger.

De verborgen schakel: de darm

Er is een stuk dat vaak wordt vergeten, maar dat op de lange termijn het verschil kan maken. De darm en de hersenen staan in nauw contact met elkaar, iets wat de darm-hersen-as of gut-brain axis heet. De darm is namelijk meer dan een spijsverteringsbuis: er zit een groot netwerk van zenuwen, en er wonen miljarden nuttige bacteriën, samen het microbioom genoemd. Die bacteriën helpen mee met de aanmaak van stoffen die de stemming en de stressrespons beïnvloeden, en een groot deel van het gelukshormoon serotonine wordt zelfs in de darm gevormd [3,4].

Is de darm uit balans, dan is de hele stressrespons vaak minder stabiel, waardoor de hond sneller van slag raakt en langzamer herstelt. Een hond met een gezonde, rustige darm heeft daardoor een betere basis om spanning aan te kunnen, ook in de auto. Werken aan de darm lost reisziekte niet in een keer op, maar het is wel een belangrijk fundament onder een rustiger, veerkrachtiger hond. En dat merk je niet alleen op reis.

Reisziekte bij honden: veelgestelde vragen

Groeit een hond over reisziekte heen?

Vaak wel gedeeltelijk. Bij jonge honden is het evenwichtsorgaan nog niet volgroeid, waardoor pups gevoeliger zijn. Veel honden worden in de loop van het eerste jaar minder gevoelig. Blijft de misselijkheid daarna bestaan, dan is er meestal een aangeleerde stresscomponent bij gekomen, en juist die kun je met geduldige gewenning goed opnieuw opbouwen.

Worden honden sneller misselijk in een elektrische auto?

Er zijn aanwijzingen van wel, al is dit tot nu toe alleen bij mensen onderzocht. Een elektrische auto trekt directer op, remt vaak af zodra je het gas loslaat, en maakt geen motorgeluid dat de versnelling aankondigt. Alle drie maken de rit minder voorspelbaar, en juist voorspelbaarheid helpt tegen reisziekte. Rustig optrekken en een zachtere stand van het regeneratief remmen kunnen het verlichten.

Moet mijn hond nuchter zijn voor een autorit?

Volledig nuchter hoeft niet en is zelfs niet altijd prettig, want een lege maag kan misselijkheid ook verergeren. Geef geen grote maaltijd vlak voor vertrek, maar een klein, licht hapje twee tot drie uur van tevoren. Zo zit er iets in de maag zonder dat die overvol is.

Mag ik mijn hond een menselijk middel tegen reisziekte geven?

Nee, niet zonder overleg. Humane reisziektemiddelen zijn niet zonder meer geschikt voor honden en kunnen schadelijk zijn. Er bestaat wel veilige, specifiek voor honden bedoelde medicatie tegen misselijkheid die je dierenarts kan voorschrijven voor bijvoorbeeld een lange rit. Overleg dat altijd eerst.

Ondersteuning van binnenuit

Bouw aan een rustige darm met Digest Support

Een gezonde darm is de basis voor een veerkrachtige hond die spanning beter aankan. Ons darmprotocol is daar het meest geschikt voor om een goede basis te leggen. Begin er ruim voor een reis mee, zodat de darm de tijd krijgt om in balans te komen.

Bekijk ons darmprotocol→

• Deel 1: Op reis met je hond — wetgeving, voeding en acclimatiseren.
• Deel 3: De reisapotheek voor je hond — wat hoort in de EHBO-tas.
• Deel 4: Ziekten op reis — teken, leishmania, reisdiarree en hitte.

Stefan Veenstra, dierenarts (DVM) is integratief dierenarts en oprichter van NGD Care (Natuurlijk Gezonde Dieren). Hij combineert reguliere diergeneeskunde met voeding, microbioomonderzoek en systeemgerichte zorg voor hond, kat en paard.

Het onderscheid tussen elektrische en benzineauto’s is gebaseerd op vragenlijstonderzoek naar reisziekte bij menselijke passagiers, waarin elektrische auto’s samenhingen met ernstiger klachten. De genoemde mechanismen (directe koppelafgifte, regeneratief remmen en het ontbreken van motorgeluid als voorspellend signaal) berusten op de sensorische-conflicttheorie en worden hier naar de hond geëxtrapoleerd; specifiek onderzoek bij honden ontbreekt. Dit artikel is algemene voorlichting en vervangt geen individueel diergeneeskundig advies.

1. Reason JT, Brand JJ. Motion Sickness. London: Academic Press; 1975.
2. Golding JF. Motion sickness. Handb Clin Neurol. 2016;137:371-390.
3. Cryan JF, Dinan TG. Mind-altering microorganisms: the impact of the gut microbiota on brain and behaviour. Nat Rev Neurosci. 2012;13(10):701-712.
4. Yano JM, Yu K, Donaldson GP, et al. Indigenous bacteria from the gut microbiota regulate host serotonin biosynthesis. Cell. 2015;161(2):264-276.

NGD Care · Natuurlijk Gezonde Dieren · Stefan Veenstra DVM