NGD Care: Protocollen en bundels

Waarom blijft mijn hond ziek na een antibioticakuur voor een tekenziekte?

De kuur is afgemaakt, de test kan zelfs negatief zijn, en toch is je hond niet meer helemaal de oude. Bij Lyme, ehrlichiose en anaplasmose is dat patroon bekend, en er is een mechanistische verklaring voor. Wat er dan wél helpt, is gefaseerd en anders dan een tweede identieke kuur.

Door Stefan Veenstra, dierenarts (DVM)

Borrelia, Ehrlichia en Anaplasma kunnen zich verschuilen binnen lichaamscellen, in een biofilm of in een metabool inactieve rustvorm (persisters) die door standaard antibioticakuren nauwelijks wordt geraakt. Dat verklaart waarom klachten na een op zich correct uitgevoerde behandeling soms terugkeren. Een gefaseerde aanpak die eerst het immuunsysteem stabiliseert, dan gericht de intracellulaire verwekker en de biofilm aanpakt, en tot slot het lichaam laat herstellen, sluit beter aan bij dit mechanisme dan een tweede identieke antibioticakuur. Dit gebeurt altijd in overleg met en onder begeleiding van een dierenarts.

Een patroon dat dierenartsen regelmatig zien

De kuur is gegeven, precies volgens voorschrift. Toch blijft de hond niet helemaal zichzelf: minder uithoudingsvermogen, wisselende kreupelheid, een vage malaise die niemand goed kan duiden. Soms is de bloedtest zelfs negatief, en toch is er iets veranderd sinds de tekenziekte. Eigenaren horen dan weleens “dat moet er nu wel uit zijn” terwijl het gedrag van hun hond anders vertelt.

Dit patroon komt bij drie verwante ziekten terug: de ziekte van Lyme (Borrelia), ehrlichiose en anaplasmose. Alle drie worden veroorzaakt door verwekkers die zich, zoals beschreven in de vorige artikelen van deze reeks, verschuilen binnen lichaamscellen. Dat schuilgedrag is de sleutel tot waarom herstel soms onvolledig is, ook wanneer de behandeling zelf correct was.

Drie ziekten, hetzelfde onderliggende probleem

Ehrlichia en anaplasma zijn intracellulaire bacteriën die zich nestelen in witte bloedcellen. Borrelia is een spirocheet die van vorm kan wisselen (actief, ronde rustvorm, biofilm) en continu haar oppervlakte-eiwitten verandert. Verschillende mechanismen, maar hetzelfde resultaat: de verwekker onttrekt zich (deels) aan het bereik van zowel het immuunsysteem als standaard antibiotica.

Bij ehrlichiose is beschreven dat een correct uitgevoerde doxycyclinekuur weliswaar bepaalde bloedwaarden verbetert, maar dat de onderliggende cytokinebalans, de signaalstoffen die de ontstekingsreactie aansturen, niet altijd volledig herstelt. Bij Borrelia is aangetoond dat de bacterie na een volledige kuur bij proefdieren niet meer kweekbaar was, maar wel nog maandenlang aantoonbaar bleef in weefsel, met een opvallende toename rond de twaalf maanden na behandeling. In beide gevallen is de verwekker onderdrukt, maar niet met zekerheid volledig geëlimineerd.

Eerst erger, dan beter: de Herxheimer-reactie

Bij het gericht aanpakken van deze verwekkers kan een tijdelijke, soms forse verslechtering optreden: de Jarisch-Herxheimer-reactie. Wanneer veel bacteriën tegelijk afsterven, komen bacteriële toxines en celresten vrij die het immuunsysteem acuut activeren. Dit is een bekend en goed gedocumenteerd fenomeen bij spirocheetinfecties, klassiek beschreven bij syfilis en ook bij de behandeling van Lyme.

Eigenaren zien dan plotselinge koorts, verergering van gewrichtsklachten, extreme vermoeidheid, soms braken of diarree. Dat voelt tegenstrijdig, maar is in feite een teken dat de behandeling aanslaat. Het vraagt wel om zorgvuldige begeleiding: bij een heftige reactie is tijdelijk terugschakelen naar een mildere fase en contact met de dierenarts de juiste stap, nooit in blind doorzetten.

De gefaseerde aanpak: waarom volgorde ertoe doet

Te snel en te hard inzetten op het opruimen van de verwekker vergroot het risico op een fikse Herxheimer-reactie. Het NGD Care Intracellulair Microbe Protocol is daarom opgebouwd in drie fasen die elk voortbouwen op de vorige.

In fase 2 spelen ingrediënten met aangetoonde activiteit tegen de rustvorm van deze verwekkers een centrale rol. Bepaalde essentiële oliën, waaronder oregano, zijn in laboratoriumonderzoek actiever gebleken tegen de stationaire, slapende fase van Borrelia dan een bekend persister-medicijn. Dat is precies de vorm waartegen doxycycline tekortschiet, en de reden dat deze ingrediënten in fase 2 worden ingezet naast, niet in plaats van, eventuele voortgezette antibiotische behandeling.

Ozontherapie als aanvulling in fase 2

Ozontherapie werkt op drie niveaus tegelijk: direct antimicrobieel door oxidatie van microbiële membranen, immuunmodulerend door activatie van macrofagen en NK-cellen, en mitochondriaal door verbeterde cellulaire zuurstofbenutting. Voor de veterinaire praktijk zijn twee toedieningsvormen gangbaar: grote autohemotherapie via een gespecialiseerde dierenarts, of rectale insufflatie, die ook voor thuisbehandeling praktisch is. Ozontherapie wordt bij het protocol als optionele aanvulling in fase 2 ingezet, niet als vervanging van de kern van het protocol of van de behandeling van de dierenarts. Meer informatie over ozontherapie kun je hier vinden.

Wanneer is deze aanpak iets om te overwegen?

• Je hond heeft een tekenziekte gehad en de antibioticakuur is afgemaakt, maar klachten als vermoeidheid, wisselende kreupelheid of malaise zijn nooit helemaal weggebleven of komen terug.
• Er is sprake van herhaalde tekenziekten of een combinatie van verwekkers tegelijk.
• De dierenarts heeft andere oorzaken uitgesloten en persisterende infectie blijft de meest waarschijnlijke verklaring.
• Je wilt, naast de reguliere behandeling, het lichaam actief ondersteunen bij het omgaan met een verwekker die zich in cellen verschuilt.

Dit protocol is het meest ingrijpende in het NGD Care-aanbod en is nadrukkelijk niet bedoeld als eerste stap bij een acute, ongecompliceerde infectie: daar is een standaard antibioticakuur, tijdig gestart, de juiste en meestal afdoende aanpak. Het protocol wordt altijd in overleg met en onder begeleiding van een dierenarts ingezet.

Aanhoudende klachten na een tekenziekte: veelgestelde vragen

Mijn hond is behandeld voor Lyme/ehrlichiose/anaplasmose maar is niet meer zichzelf. Is dat normaal?

Het komt vaker voor dan gedacht en heeft een mechanistische verklaring: deze verwekkers kunnen een rustvorm aannemen die door standaard antibiotica nauwelijks wordt geraakt. Laat dit altijd eerst opnieuw beoordelen door de dierenarts om andere oorzaken uit te sluiten, voordat je uitgaat van een persisterende infectie.

Moet ik een tweede antibioticakuur geven als de klachten terugkomen?

Dat is een beslissing voor de dierenarts, niet iets om zelfstandig te doen. Een identieke herhaalkuur raakt dezelfde actief delende vorm van de bacterie die de eerste kuur al aanpakte, maar niet per se de rustvorm die mogelijk is overgebleven. Een bredere, gefaseerde aanpak kan dan meer opleveren.

Wat is een Herxheimer-reactie en moet ik me daar zorgen om maken?

Een tijdelijke verslechtering die kan optreden wanneer veel verwekkers tegelijk afsterven en toxines vrijkomen. Het is een bekend fenomeen bij spirocheetinfecties en wijst meestal op een effectieve reactie, maar vraagt om zorgvuldige begeleiding. Neem bij een heftige reactie contact op met de dierenarts.

Is dit protocol een vervanging voor antibiotica?

Nee. Het protocol is een aanvulling op de behandeling van de dierenarts, gericht op ondersteuning van het lichaam bij het omgaan met verwekkers die zich in cellen, biofilm of rustvorm verschuilen. Het wordt altijd in overleg met en onder begeleiding van een dierenarts ingezet.

NGD Care Intracellulair Microbe Protocol

Ondersteuning bij verwekkers die zich verschuilen in cellen

Drie fasen, opgebouwd door Stefan Veenstra DVM: immuunstabilisatie, gerichte aanpak van de intracellulaire belasting en biofilm, en herstel van darm, mitochondriën en immuunveerkracht. Altijd in overleg met en onder begeleiding van je dierenarts.

Bekijk het protocol →

Twijfel je of dit past bij de situatie van je hond? Boek een intake via natuurlijkgezondedieren.nl voor persoonlijk advies.

Stefan Veenstra, dierenarts (DVM) is integratief dierenarts en oprichter van NGD Care (Natuurlijk Gezonde Dieren). Hij combineert reguliere diergeneeskunde met voeding, microbioomonderzoek en systeemgerichte zorg voor hond, kat en paard.

Dit artikel is algemene voorlichting en vervangt geen individueel diergeneeskundig advies. Het Intracellulair Microbe Protocol is het meest ingrijpende protocol in het NGD Care-aanbod en vereist altijd veterinaire begeleiding. Pas het nooit zelfstandig aan zonder overleg met een dierenarts, en stop nooit zelfstandig met voorgeschreven antibiotica.

1. Cardoso L, et al. Effects of doxycycline treatment on hematological parameters, viscosity, and cytokines in canine monocytic ehrlichiosis. Biology (Basel). 2023;12(8):1137, doi:10.3390/biology12081137.
2. Hodzic E, Feng S, Holden K, Freet KJ, Barthold SW. Resurgence of persisting non-cultivable Borrelia burgdorferi following antibiotic treatment in mice. Antimicrob Agents Chemother. 2008;52(5):1728-1736; vervolgstudie PLOS One 2014, doi:10.1371/journal.pone.0086907.
3. Feng J, Shi W, Miklossy J, Tauxe GM, McMeniman CJ, Zhang Y. Identification of essential oils with strong activity against stationary phase Borrelia burgdorferi. Antibiotics (Basel). 2018;7(4):89.
4. Cabral D, et al. Ozone therapy in Leishmania infection in a mouse model: significant lesion reduction and immunomodulation. In: Orlandin et al., Ozone and its derivatives in veterinary medicine, Vet Anim Sci, 2021.
5. Rubin S, Roman A. A practical guide to veterinary medical ozone therapy. Vet Clin North Am Small Anim Pract, 2025.

NGD Care · Natuurlijk Gezonde Dieren · Stefan Veenstra DVM