Kennisbank
CBD-olie bij de hond: de darm-endocannabinoïdsysteem-as
Hoe CBD-olie en PEA werken, en waarom de darm meebepaalt of ze aanslaan.
Door Stefan Veenstra DVM, integratief dierenarts
In het kort
Het endocannabinoïdsysteem is een lichaamseigen regelsysteem dat pijn, ontsteking, jeuk, spijsvertering, angst en immuunbalans bijstuurt. Het komt bij hond en kat voor in de darmwand, de huid, het zenuwstelsel en de gewrichten.
CBD-olie werkt niet zoals lang werd gedacht. CBD zet de bekende cannabinoïdreceptoren niet zelf aan, maar versterkt wat het lichaam al maakt.
Daardoor hangt het effect af van hoeveel het lichaam zelf kan maken. En dat wordt voor een groot deel bepaald door de voeding en de darmflora. Dat verklaart waarom CBD-olie bij de ene hond duidelijk helpt en bij de andere nauwelijks.
Waarom werkt CBD-olie bij de ene hond wel en bij de andere niet?
Het is een van de meest gestelde vragen in onze praktijk. Twee honden, dezelfde klacht, dezelfde CBD-olie, en een totaal ander resultaat. Dat verschil wordt vaak toegeschreven aan de kwaliteit van het product of aan de dosering. Meestal ligt het ergens anders.
Om dat te begrijpen moet je weten wat CBD in het lichaam eigenlijk doet. En dat blijkt iets anders te zijn dan tien jaar geleden werd aangenomen.
Wat is het endocannabinoïdsysteem?
Het endocannabinoïdsysteem is een van de belangrijkste balanssystemen van het lichaam. Je kunt het het beste zien als een dimmer. Wanneer ergens in het lichaam iets te hard gaat staan, bijvoorbeeld een ontsteking of een pijnsignaal, draait dit systeem de intensiteit terug.
Het bestaat uit drie onderdelen. Er zijn signaalstoffen die het lichaam zelf maakt, de bekendste heten anandamide en 2-AG. Er zijn receptoren waar die stoffen op passen, de bekendste heten CB1 en CB2. En er zijn enzymen die de signaalstoffen weer opruimen zodra het klaar is.
De stand van de dimmer
Het lichaam heeft geen voorraadje van deze signaalstoffen klaarliggen. Het maakt ze pas op het moment dat ze nodig zijn, uit vetten in de celwand, en breekt ze daarna meteen weer af.
Toch staat de dimmer altijd op een bepaalde stand. Bij het ene dier reageert het systeem vlot en krachtig, bij het andere traag en zwak. Die grondstand noemen we in de vakliteratuur de basale toon. Hoe hoog die staat hangt af van drie dingen: of er genoeg bouwstenen zijn, hoe snel de stoffen weer worden afgebroken, en hoeveel contactpunten er beschikbaar zijn. Alle drie zijn beïnvloedbaar.
Werkt CBD-olie via de CB1- en CB2-receptor?
Nee, en dat is een misverstand dat lang heeft standgehouden, ook onder dierenartsen. CBD hecht nauwelijks aan de plek op CB1 en CB2 waar de lichaamseigen stoffen aankoppelen. Voor zover het CB1 raakt, doet het daar iets bijzonders: het remt de receptor eerder af dan dat het hem aanzet. In vaktaal heet dat een negatieve allosterische modulator.
Waar werkt CBD dan wél op? Op een reeks andere contactpunten. Het activeert de serotoninereceptor 5-HT1A, waaraan de kalmerende werking wordt toegeschreven. Het activeert het TRPV1-kanaal, betrokken bij pijn en jeuk. Het activeert PPAR-gamma, betrokken bij ontstekingsremming. En het blokkeert GPR55.
Het belangrijkste effect voor de praktijk is echter een vierde: CBD remt het enzym dat anandamide afbreekt. Daardoor blijft de lichaamseigen stof langer aanwezig en gaat de dimmer omhoog. CBD levert dus geen nieuwe signaalstof aan, het zorgt ervoor dat wat het lichaam zelf maakt langer meegaat.
CBD is geen vervanger van het eigen systeem. Het is een versterker. En een versterker heeft weinig nut als er weinig te versterken valt.
Daarmee is de vraag van het begin al half beantwoord. Bij een hond met een goed werkend basissysteem geeft CBD-olie een duidelijk merkbaar effect. Bij een hond bij wie de eigen aanmaak tekortschiet, valt er weinig te versterken en blijft het resultaat mager.
CB1 en CB2: waarom het ene contactpunt wel roes geeft en het andere niet
Dit onderscheid is de kern van de veiligheidsvraag rond hennepproducten, en het wordt zelden goed uitgelegd.
CB1: vooral in de hersenen
CB1 zit voor het grootste deel in het zenuwstelsel. Wanneer een stof deze receptor krachtig aanzet, ontstaan de effecten die we psychoactief noemen: sufheid, verwardheid, verlies van coördinatie. THC doet dit. CBD niet.
CB2: vooral in het afweersysteem
CB2 zit vooral op afweercellen, mestcellen, bloedvaten en in de darmwand. Activatie van CB2 remt ontsteking en pijn, zonder effect op het bewustzijn. Dit is de route waarlangs je bij dieren wél wilt werken.
Waarom honden gevoeliger zijn voor THC
THC is een gedeeltelijke activator van de CB1-receptor en is aanzienlijk krachtiger dan de stoffen die het lichaam zelf maakt. Bij de hond komt daar een anatomisch verschil bij. Honden hebben meer CB1-receptoren in het kleine hersendeel dat de coördinatie regelt en in de hersenstam dan mensen. Die verdeling verklaart waarom honden bij THC vooral coördinatieverlies en effecten op hart en ademhaling laten zien.
Het karakteristieke beeld heet statische ataxie: de hond staat wijdbeens, wiegt heen en weer en kan nauwelijks lopen. Het werd al in 1899 beschreven en het is aantoonbaar via CB1 te verklaren, want het verdwijnt wanneer die receptor gericht wordt geblokkeerd.
De nuance die er wel bij hoort: dit is dosisafhankelijk. Milde verschijnselen worden beschreven vanaf ongeveer 0,3 tot 0,5 mg THC per kilo lichaamsgewicht, duidelijke verschijnselen boven de 2 tot 3 mg per kilo. Honden worden er dus goed ziek van, maar overlijden is zeldzaam en met goede opvang herstellen ze vrijwel altijd volledig.
Praktisch betekent dit één ding: bij een product voor je hond wil je weten hoeveel THC erin zit, en dat wil je per productiepartij op papier zien. Niet omdat het een formaliteit is, maar omdat het bij deze diersoort direct een veiligheidsvraag is.
Uit de praktijk: zelfgemaakte CBD-olie
Ik zie regelmatig eigenaren die hun CBD-olie zelf maken. Technisch is dat geen ingewikkeld proces. Het probleem zit ergens anders: je weet niet wat erin zit. Niet hoeveel CBD, niet hoeveel THC, en niet of er restanten van oplosmiddelen of plantmateriaal achterblijven. Juist bij de hond, waar het THC-gehalte direct een veiligheidsvraag is, raad ik zelfgemaakte olie daarom af. Een analysecertificaat per partij is niet vervangbaar door een goed recept.
CBD, CBDA, CBG: zijn ze verwisselbaar?
De hennepplant maakt meer dan honderd verwante stoffen. Ze lijken chemisch op elkaar, maar ze kiezen niet dezelfde contactpunten. Een paar hoofdlijnen.
De zure vormen zoals CBDA en CBGA zijn de vormen zoals ze in de verse plant zitten. Bij verhitting verliezen ze een stukje van hun molecuul en worden ze CBD en CBG. De zure vormen richten zich sterker op de serotoninereceptor en op PPAR-gamma, maar ze komen slechter in de hersenen. Voor klachten in de darm of de huid kan dat juist gunstig zijn, voor gedrag minder.
CBG wordt de moedercannabinoïde genoemd, omdat de plant er alle andere uit maakt. Het heeft een breder receptorprofiel dan CBD, met aangrijping op CB1 en CB2, op TRP-kanalen en op alfa-2-receptoren. In dierstudies is het onderzocht bij ontsteking en pijn.
CBN ontstaat wanneer THC veroudert. Het hecht zwak aan CB1, ruwweg een tiende zo sterk als THC, en steviger aan CB2. De reputatie als slaapmiddel rust op smalle grond.
Dan de vraag die daarachter zit: is een full spectrum CBD-olie beter dan pure CBD? Het idee dat de stoffen elkaar versterken heet het entourage-effect. Eerlijk antwoord: het is aannemelijk maar niet bewezen. Een review uit 2020 vond geen betrouwbaar bewijs voor samenwerking op receptorniveau. Een uitgebreidere review uit 2023 concludeert dat het te vroeg is om onderlinge interacties uit te sluiten. Wij werken met full spectrum, maar wij presenteren dat als een beredeneerde keuze en niet als bewezen meerwaarde.
Vier manieren om het systeem te ondersteunen
1. De signaalstof zelf aanleveren
PEA is familie van de lichaamseigen signaalstoffen en remt ontstekingsreacties en pijnprikkels. Het bijzondere is dat je hier de stof zelf aanvult in plaats van een systeem te versterken. Bij een verstoorde darm blijkt de eigen aanmaak vaak te laag om het zelf op te lossen, en dan is aanvullen geen luxe maar noodzaak. PEA staat bekend om een gunstig veiligheidsprofiel, ook bij hogere doseringen. Wij gebruiken hiervoor Liposomal PEA Complex.
2. Het contactpunt direct aanspreken
Bèta-caryofylleen is een plantenstof die wél rechtstreeks op CB2 past, en niet op CB1. Dus ontstekingsremming zonder enig risico op een roeseffect. Het zit in zwarte peper, kruidnagel, oregano, rozemarijn en vooral in copaiba.
Copaiba is de dragende component in onze Discomfort Support roller, naast gember, kurkuma en marjolein. Bij katten zijn wij terughoudend met etherische oliën, omdat zij bepaalde plantenstoffen minder goed afbreken.
3. De afbraak vertragen
Dit is de route van CBD-olie. Bepaalde plantenstoffen uit groente, kruiden en bessen remmen hetzelfde afbraakenzym, al is dat effect veel zwakker en vooral in laboratoriumonderzoek aangetoond. Het is geen behandeling op zich, wel een aannemelijke verklaring waarom een kleurrijk en plantenrijk rantsoen meerwaarde heeft.
4. De eigen aanmaak herstellen
De minst bekende route, en waarschijnlijk de belangrijkste. Alle signaalstoffen van dit systeem worden gemaakt uit vetten. Wat er in de voerbak zit bepaalt dus mede wat het lichaam kan maken. En de darmflora blijkt daar een verrassend grote rol in te spelen.
De darm-endocannabinoid-as: de verbinding met de darm
Dit is het deel dat de laatste jaren echt nieuw is. Onderzoek laat op drie manieren zien dat de darmflora meebepaalt hoe hoog de dimmer staat.
Zonder bacteriën werkt het systeem anders. Muizen die opgroeien zonder darmflora hebben een afwijkend aantal contactpunten in de darmwand. Krijgen ze alsnog een normale flora, dan herstelt een groot deel daarvan.
Een verstoorde flora laat de bouwstenen opdrogen. Bij chronisch gestreste muizen bleek een verstoorde darmflora de vetstofwisseling te veranderen, waardoor er te weinig grondstof overbleef voor de eigen signaalstoffen. Hoe lager die grondstof in het bloed, hoe sterker de gedragsveranderingen. Zowel het aanvullen van de ontbrekende vetzuren als het geven van een melkzuurbacterie doorbrak die cirkel.
Sommige bacteriën zetten de contactpunten zelf aan. In een onderzoek naar vijf verschillende probiotische stammen bleek er precies één in staat het aantal pijndempende contactpunten in de darmwand te verhogen, van hooguit een vijfde van de cellen naar ruim de helft. Het pijnstillende effect verdween volledig wanneer de CB2-receptor werd geblokkeerd. De andere vier stammen deden dit niet.
Wat dat betekent
Probiotica zijn in dit verhaal niet uitwisselbaar. Welke stam erin zit doet ertoe. En voeding en darmherstel zijn geen losse stap naast de CBD-olie, ze bepalen mede of de CBD überhaupt iets te versterken heeft.
Wat we weten en wat nog niet
|
Dit is goed onderbouwd Waar de contactpunten bij hond en kat precies zitten. Dat is bij beide diersoorten in weefsel aangetoond. Dat CBD niet rechtstreeks op CB1 en CB2 werkt, maar via andere routes. Dat darmflora en dit systeem elkaar over en weer beïnvloeden. |
Dit is nog niet bewezen Dat CBD-olie of PEA de darmflora van hond of kat meetbaar herstelt. Het onderzoek naar deze verbinding komt uit muismodellen en uit humaan onderzoek. Een vaststaande ideale dosering CBD voor de hond. Dat een full spectrum olie aantoonbaar beter werkt dan pure CBD. |
Wat betekent dit voor jouw dier?
Vooral dit: de volgorde doet ertoe. Begin bij de voeding en de darm, want die leveren de bouwstenen en bepalen mede hoeveel contactpunten er zijn. Zet daarnaast PEA in wanneer pijn of ontsteking op de voorgrond staat, omdat je daarmee de stof zelf aanvult. Voeg CBD-olie toe als versterker van wat er dan staat. En kies gericht voor een CB2-route, bijvoorbeeld met copaiba, wanneer je lokaal wilt werken.
Werkt CBD-olie bij jouw hond niet zoals gehoopt, dan is de eerste vraag dus niet of de dosering omhoog moet. De eerste vraag is of er wel genoeg te versterken valt.
Veelgestelde vragen
Wordt mijn hond high van CBD-olie?
Nee. Het roeseffect ontstaat door activatie van de CB1-receptor, en dat doet THC. CBD activeert die receptor niet en remt hem eerder af. Waar je wel op moet letten is het THC-gehalte van het product, want honden zijn daar gevoeliger voor dan mensen.
Waarom helpt CBD-olie bij mijn hond niet?
CBD werkt als versterker van wat het lichaam zelf aanmaakt. Maakt het lichaam weinig aan, bijvoorbeeld door een verstoorde darm of een eenzijdig rantsoen, dan valt er weinig te versterken. Vaak is het effectiever om eerst de voeding en de darm aan te pakken dan om de dosering te verhogen.
Mag ik zelf CBD-olie maken voor mijn hond?
Wij raden dat af. Het maken zelf is niet ingewikkeld, maar zonder analyse weet je niet hoeveel CBD en vooral hoeveel THC erin zit, en of er residuen achterblijven. Bij honden is het THC-gehalte direct een veiligheidsvraag, dus een analysecertificaat per partij is essentieel.
Wat is het verschil tussen CBD en PEA?
PEA is een lichaamseigen stof die je aanvult. CBD is een plantenstof die de afbraak van lichaamseigen stoffen remt. PEA vult dus aan, CBD versterkt. Ze werken via verschillende contactpunten en kunnen naast elkaar worden gebruikt.
Hebben katten ook een endocannabinoïdsysteem?
Ja. Bij de kat zijn de contactpunten aangetoond in onder andere de darmwand, op mestcellen en op zenuwcellen in de darm. Wel is voorzichtigheid geboden met sommige plantaardige preparaten, omdat katten bepaalde stoffen minder goed afbreken dan honden.
Helpt een probioticum bij de werking van CBD-olie?
Mogelijk, maar dan wel stamafhankelijk. In laboratoriumonderzoek verhoogde één van vijf onderzochte stammen het aantal pijndempende contactpunten in de darmwand, de andere vier niet. Bij hond en kat is dit nog niet rechtstreeks aangetoond.
Verder lezen
CBD-olie voor hond, kat en paard. Werking, toepassingen en dosering van onze liposomale full spectrum olie.
Liposomal PEA Complex. PEA met boswellia voor pijn- en ontstekingsmodulatie.
De vakversie van dit artikel op StefanVeenstra.nl. Met de volledige mechanisme, het darmhersteltraject en alle bronvermeldingen.
Twijfel je over de juiste aanpak?
Bekijk onze protocollen en producten voor darmherstel, pijn en ontsteking op ngdcare.nl, of leg je vraag voor aan een van onze dierenartsen.
Dit artikel is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur, waaronder het receptoronderzoek bij hond en kat van de groep Chiocchetti in Bologna, het werk van Di Marzo en Silvestri over de verbinding tussen darmflora en dit systeem, en de review van Schiano Moriello en collega’s uit 2022 over gezelschapsdieren.
Een uitgebreide versie met alle bronvermeldingen staat op stefanveenstra.nl.
Stefan Veenstra DVM. Integratieve en systeembiologische diergeneeskunde. Dit artikel is voorlichting en vervangt geen diergeneeskundig consult.